franco-provenzale

Ij citti dla scòla elèmèntar at Frasineèi i sòn:

Brunasso Cipat Simona

Classe II

Monatto Marchello Martino

Marchiando Stefano

Marchiando Pacchiola Alessia

Perono Cacciafuoco Valentina

Classe III

Marchiando Pacchiola Sabrina

Roncaglion Garoffo Alessandro

Roncaglion Garoffo Dario

Classe IV

La maistra iè Brunasso Cassinino Renza

GRAFEMI- PRONUNCIA

Per leggere la nostra ricerca in dialetto dovete consultare la tabella che segue:

ā ē ī ō ū

Suono prolungato

è ò

Vocali aperte

é ó

Vocali chiuse

s – c

Come bes-ce

Ü

La u francese (casül)

Ö

La eu francese

Ê

Come sêstin

Ŝ

Come bãsin

U

Come bolei

o = u

Come polast

ò = o

Come mòr

Frasinèi al nòst bèl paisòt.

LA GEŜIA PAROCHIAL AT SAN BATRUME-E

Prima d’intar a Frasinèi, pròpi dèn an tal paiss, as –vèse la bela geŝia parochial at San Batrume-e. Al nòsto Vicari, Don Fiorenzo Rastello, mäc stò an, alà fèt restaorar la faciada parchè alère tottà brütta e le pitüre is-visivën pi. Al quèrt alè quatà a lòse. Al ciocghèr alè fèt an po’ at pèra e än po’ at cimän. An pòchi d’an fa al tròn aià batü an tal ciochèr e aià fèt an bòch.

  • La cantoria: än particolar as-vèse la vèdrià formà da vèiro colorà

  • L’altar dèl Sacro Cuore

  • L’altar dla Madòna

  • La Deposizione della Croce, capolavor dal pitor at Frasinèi Monatto Minella Carlo

Dèn a la nòsta gešia parochial as tròve an quadèr fèt dal pitür Monatto Minella Carlo, an nòstro compaesan.

Chièl alè nasü e mòrt a Frasinèi (1855-1878). Chièl alà frequèntà l’Accademia Albertina at Torin.

Par arivar a scòla at Torin a partive a pia da Frasinèi con na sêstà at tomà ca vändive par citase at teile e at color.

Grašie a la sua bona volontà e a la sua bravüra alè diventà än pitor famoss. Alè però mort tròp giovän: alasive 23 ans.

Al Sant at la gešia alè San Batrume-e. A dovri essèr ricordà al 24 d’ost ma as-fèštege la dümëngi prima o doppo. Y prior i sòn y còscrit.

La geŝia alè pina at gladioli ross. A la Mëssa i van al Sindicc, vinan su y Carabiniè e iaüti prevën da Pont e tütta la gëns at Frasinèi. An tal momènt chi al prevän a die la Messà al maestro Pieruccio a sona l’organo, mentre i priòr fan benèdir due fogaŝe at pan (ciarità) chi as-rè dònà a tote al përsone, doppo la procession.

Doppo la Messà as-fai la procession par totè al vi dal pays. I coscrit i pòrton la statua at San Batrume-e; ian a-dòs na tonica biëci. Al matè i portan al Büst, chi a nive bütà dal nòste vèie.

La processiòn… al mattè i-portän la standard dla Madòna

Y coscrit i portän la statua at San Batrume-e

La processiòn an mèss aiè al nòsto Vicari

Na processiòn at tënti an fa

LA GEŠIA DAL BÀRCIÒT

Alè sta feta tra al 1500 e al 1600 dai abitën dla frašion; chi portavën a-si a spale tòt al material ca servive par la còstrüsiòn e ian pagà ia spese. Sta gešia alè sta ragià tänte vòte; i dipint i son stà rifèt an tal 1946; al cuèrt, al cianal e al ciochèr son stà bütà an ordin doppo al 1990.

La gešia dal Barciòt

L’altar, le pitüre, i bënch, i lampadari.

Tënti an fa na stënšia at la gešia alè stà drovà par far la scòla elèmentar. Sòt a la fnësta ad la scòla a i ere ën precipite e an minà, tenti an fa, ale vola giù e alè mort. Anche dal ciochèr at la gesia, mente ca ière na fešta an matet, mente che a ciacotave, alè voà giù e alè mort.

Y Sant chi as festegiën i son : San Ròc, la Santa Consula, la Beata Panacea.

Da visin a la gesia a.iè la mašon dal prevën con l’òrt. Na vòta la gešia alère na Paròchia. I prevan chi i son a-stà an tla gešia dal Barciòt i son: Don Cattaneo, Don Blanchetti, Don Osvaldo, Don Vagina e Don Fiorenzo Rastello, al nòsto Vicari.

L’altar voi da visën

L’aoto altar ca vèn droa dai prior

LA GEŠIA AT SANTA MARIA DAL BEL SGUART

Asmie che la gesia, dedicà a la Madòna dal Bel Sguart, a sèt sta fëta an tal 1636.

As po’ rivar as ta geŝia münteindò lonch la mulattieri chi a parte da la gešia at Santa Maria in Doblazio at Pònt. Sta mülattieri i montè tuttà ant ÿ bòsch at castagne, ant ÿ prà vërt. Al nòm chi an donà a sta geŝia alè pròp giüst parchè, canchi as-rivè davanti a chi, as –mie da essër da na lòbia; as- vese la Val dl’Òrch al tur at Cornei e tutà la pianura.

  • La faciada con la pitüra

  • Al ciochèr fèt at pèra

  • La data scritta an tal mür a die canche alè ta ragià la geŝia

  • La tatua dla Madòna con al Bambën alè nin cala original parchè ij ladër i lasivën portà vi ansëm ai porta-ciandëile e al tèste d’iangël

  • La cantoria an po’ trabalanta e i bënch tüti ròt dai ladër

Al nòstrò Vicari a na dit che a Romma, la nòsta capital, ansimà a n’altar aiè la S.S. vergine dal Bel Sguard. Come a la fët la nosta Madona andar giù fina a Romma?

As pënse che i Canavesën chi stavan a Romma a travaiàr ian fet far na ciapela con l’asteso nom. Ant la ciapela at Romma i piemontèis, lontan dal so pays, as trovavan e i pregavan.

Al nòsto Vicari a na ancò dit che an giur n’aoto prevën da Romma a ia telefonà e a ciamave informasion at la geŝia dal Bel Sguart e sapere na pitora ad la Madona istes a cala chi as trovè a Romma. An ta sty ultim an i ladër iam porta via totà la ròba chi aiere ant la gešia: pòrta ciandëile, armari at nüs, al teste dy iangel, la statua dla Madòna e i ian ròt i bënch. Chënchi i ladër i an portà vi la statua dla Madòna, senša far a pòsta, ian ròt an brass, n’om, ia trovà i rest par terra. La festa as fai l’8 stëmber, aiè la messà e la processiòn.

  • L’altar … ormai anche chiél con poca roba

  • Sunc ca rèste dla sacrestia doppo la visita di ladër

  • Na pila rängia da pòco témp

LA LEGËNDA DLA GEŠIA DLA MADONA DAL BEL SGUĀRT

An cavāl e al so padròn i tornavan dal marca, par la mülattieri at Carnei. Rivà tra la Panieri e Frasinei al caval a sa farmà adòs a na lastra at pera. Al padron a früstave, ma, al caval asbrïgive nin. Al caval a s’anpuntà talment tanto ansimà a sta pera chi alà lasia l’imprònta dal so socol. Al caval, anrabia, alè parti e a sa farmà andua ora altrove la gešia dal Bel Sguart. Le persone at Frasinei, par ricordar sta roba, ian fêt na ciapela.

LA CIAPÈLA AT SANTA CROSS

Ai pia at la nòsta Chinšeina aiè la ciapèla at Santa Cross.

As ta citta gešia alè tanto bela e chi a vòle vela a deve andar finà a la frašion at Ciapinei e pòi t’acar su a pia par la vi at terra batüa e ciaminār par 10-15 minütte. Doppo na citta riva as.vès, ant’al fond dal sāntèr, la gešia. Alè tottà biänci e ansimà a la pòrta aiè al dipint dal nòsto Signor crocifiss, i color i sòn cër e delicà.

  • La gešia at Santa Cross

  • Chinò doan a la gešia

Al quërt alè quatà con at lòse at s-ëi.

Ant ël 1993 cui at Ciapinèi ian botà an tan a prün e ian fèt far al ciochèr. La fèsta as fai a stëmbër, i son y parior e al nòsto Vicari a fai na masa. Poi aiè l’inciant e a la fin al fosette.

LA GEŠIA AT VI TÈT

An tla borga vi Tet aiè na cita ciapela calè sta tüttà ragià. Sübitto a lè sta feta la part an dua as-die la masà. Doppo, grasie a la donašion dal teren, ian fet la sacreštia e al ciocher alè sta aosia due vote. An tal 1985 la cita ciapela alè sta torna ragià e ripeta. S-festegian San Micel e la Madona d’Iangiël.

LA CROSS AT LA CHINŠEINA

An tal 1933 al Vicāri at San Benigno, chi amave tënto la montagni, a lašie fèt bütār na cross ansimà la punta at la Chinšeina. Sta cross, però, a la nin tenü al geïl e a la nëi e alè volà giù. Al 19 d’öst 1963 a ven montà n’auta cross, pi resistënta. Al nosto Vicāri a la benedia al 22 d’öst 1963. tuti i an al Vicāri a monte su finà an Chinšeina e a dise na Mešà. An tal 1970 alè montà e ai dit la Mesà, an punta at la montagni, al Vësco d’Ivrea: Mons. Bettazzi Luigi.

LA LEGËNDA DLA CHINŠEINA

Na vòta, ant ël pays büta ai pia dla montagni, i stava na bela mattà bionda chi ere innamora dal matët dal so visën. Al so amor a l’ere gran, ma y genitor i volivën nin chi restisën ënsëm e is ruiavän par i cònfin dal terre. I düi matêt, en giürn s’ancontran a l’argir e, disperà, i decidën da scāpar vèrs la montagni. Na vòta ansimà a la montagni la mattā ià pers al fòrse e alè cëita per tera, e aià ënciaminà a piorar. Al matêt a s’asive pi nin sun far; doppo piā da la disperašion, a serche at përsone chi l’aiën….ma ciapà dal geil, as butën én ginoi e a divente na statua at pera. Al dio dla montagni, ca stave a bëicar sun ca capitave, i trasfòrme i düi matêt an pera. Da iüi ad la mattà sòn sortie at lacrime chi an fêt ën laghët. Ancò ancöi, si beican la punta dla Chinšeina, asmie da ver na mattà andormia e da drèr la montagni dal Vezel, chi a veglie ansimà al so sògn.

LA GEŠIA DAL FASCÈI

La gešia is tròve apëina as-rive an tla frašion dal Fascèi. La gešia alè feta tütà at pèra; da visën aiè na mason. La sua forma alè arionda e al cuèrt alè quatà a lòse. La faciada at la gešia alè sënša pitüre e anche al ciocher alè an po’ rovinà dal gëil, da la nèi, dall’aiva ecc.

I Sant cas-sfestegian i son : San Carmine (16 lügn) e Sant Ors (1 mèi).

Den a la gešia dal Fascei a iè l’altar, la statua dla Madòna dal Carmine, la gròsa pitüra e dui lampadari chi sòn sta rubà e òra i sòn pi.

A Frasinèi i sòn tänte ciapele chi niven fète da visën ai sänter. Dën an-tal bòch i sòn at dipint dla Madòna e al Bambën o dal Signor. Cache vòte aiè anche le pitüre dij Sant.

An tla frasiòn dal Borgial, pròpi adòss a na faciā at –na mason, aiè na ciapèla con na pitüra e na cita statua. Tütè ste ciapele fan capir che la gëns at Frasinèi i son tënto devòti.