Tresòr de lenga:100 paraulas    Tresòr de lenga - corpus testuale

Poesias e Conta de Mario Fantino "Griet"

Lou Candi dar Balour

Lo candi dal Balaor

Tipologia file: testo Oc, file audio
Tipologia testo: racconto
Lingua file audio: occitano
Grafia testo Oc: Escolo dóu Po, normalizzata
Data Pubblicazione: 2010
Fonte: VVG, p.91-94

Autore:
-del testo Oc: Mario Fantino (Griét)
-trascrizione normalizzata: Macario Eliano, Anghilante Dario, Anghilante Peire
-del file audio: Gianni Giraudo

Luogo:
-di provenienza dell'autore del testo oc e del file audio: Roaschia

Valle: Gesso

Coura sentaian ës ëstoriës ët

sarvan e maschës couentâs 'nt

l'ëstabi, nouzèiti pensaian a 'd

persounës misteriouzës e

dëspiazantës, que 's prenìën ën

piazìr a far 'd dëspet a la gent.

Ma n'aquèl quë nës fazìa mè

pour 'd tuit l'era lou Candi.

N'oumnàs que nisìa mac la

mouèt. Talamënt aout que

poulìa sëtar-si su d'ën cruvèrt

d'la vila e banhar-si i pé ënt ar

bial.

N'aquesta isì l'ës l'ëstoria dar

"Candi dar Balour".

E tenti diën qu'ar sibi 'stà da

bon!

I era 'n garioun que bucava 'n

cavial ët fées ar Balour, 'na

lœva unda i à 'na bona pastura.

Tuit i vernës quiel calava ju a

chatar per l'ësmana ma l'era jo

dountrèi virës qu'al s'era prës

lou visi 'ët saouasar-si la goula

coun 'n bon bichèi 't vin a

l'ostou 'ët Jan Toni.

Na diamënja avìa vourgù lisar

arèi lou se travai për calar istés

ar paìs për truvar  ën po 'd mè 'd

gent.

L'era 'n bouchëtta, i ën pihìa

d'co, minca tant, far festa.

Doua parola coun un, doua

coun n'aouti, dui, catri, sèis

bichèi, coura l'ës 'stà l'oura

d'aousar-si da la carea ës

chambes i érën grëggës e la

testa lourda ma 'n siàs.

"Sta vira è esagerà - pënsava -è

aousà trop lou goumi ar l'ës

squeizi 'scur mi sé nënt se

arnèisou a muntar

find'iquiamount!"

E parei ar l'era 'stà.

Ar s'era rablà, ma l'avìa pourgù,

findi ar "Bosc dar diaou", ën

chavoun dar valoun, e iquina,

beli cuèt, s'era campà a bas 'ma

'n sac ët bodi.

Ar l'ouré drumì mè d'en parèi

d'ourës.

Pasà la chouca, plinà da la frèit,

ar l'avìa arprës a chaminar.

M'ar l'avìa 'ncor nënt fèt dèis

pas que da darèi 'd 'na barma ar

l'ës nisì fora 'n judei vistì 'd

bianc que i saoutava dnant e

darèi 'ma 'na chaoura.

"Nousnhour juté-mmi! Sœi 'n

poouri ommi. È mai fèt mal a

nisun!"

Ma mè ar parlava mè l'aouti së

'smatasiava.

 

Aloura s'ës fèt couragi e a doua

man ar l'à tacà a far virouiar la

baquëtta tan qu'al poulìa.

Pol dounarsi qu'ar sibi 'stà

n'impresioun, ma a na mira i era

'smià d'aver-lou prës sar col. Ën

touta manera i era 'sparì.

Ën tramouland ëncor, coun 's

ourëiës dreitës, ar l'avìa ben

sentù lou roumur sempi mè

lœnh dës perës e fœiës pistàs.

Ën catri e cartri ouèt, ar pas dar

chamous, l'ës arivà a la chabòta.

Poulé ben pënsar co i ouré

couentà ar patrun!

A la fin i avìa proumetu, duvé

savèr, quë n'avìa agù pru e së

sourìa mai pu fèt couiounar,

surtoù dar vin!

Ura, savé ben, ës cozës mariës

s'navìzën sempi mè que 's belës,

ma toutës douës, tutun,  coun

lou temp passën e s'dismintìën.

E l'ës per acò que lou nosti

bouchëtta ,'n sèra, buclou iqui

qu'ar s'ës tourna truvà coun i sèi

amìs a l'ostou dar pais a far lou

gadan e a biouri!

E ar chantava ëncor ëntan qu'ar

mountava su për lou viasol. 

Ma ar "Bosc dar diaou" 'ës

forsës i soun tourna mancâs e

s'ës lisà 'ndar a rabel a drœmi

ma 'n suc!

Coura la luna l'ës nisìa darèi dës

nebiës soua luci e lou bëslar 'd

fées l'àn disvià.

S'ës truvà 'ntournià da quëlës

pourës bestiës 'sbravagiâs e dar

Candi que i era dapé coun ën

ninsol bianc acol.

Lou gariounèt i brama:"Co la i

à? Qui sé vous?" Ma l'aouti,

dnant que së rendi couènt, i fica

d'lon 'n gros caous da darèi  e i

rëspont: "Acò iquí ar te mousti

a ritirar-ti mè prèst la mouèt e a

nënt perri lou visi ët biouri da

perdi i sëntimënt e da pu

counèsi touës féës  e lou te

patroun!"

Quora sentaviam las estòrias de sarvans e maschas cuentaas ent l'estable, nosautri pensaviam a de personas misteriosas e desplasentas que se prenien un plasir a far de despets a la gent.

Mas aquel que nos fasia mai paor de tuits l'era lo Candi.

N'omenàs que neissia masque las nuet. Talament aut que polia setar-se sus d'un cruvèrt d'la vila e banhar-se lhi pè ental beal.

Aquesta aicí l'es l'estòria dal "Candi dal Balaor".

E tanti dien qu'al siebe istat da bòn!

Lhi era un garion que bucava un caveal de feas al Balaor, na lueia onda lhi a na bòna pastura.

Tuits lhi venres quiel calava jú a chatar per la setmana, mas l'era já dos-trei viras qu'al s'era pres lo vici de sauassar-se la gola con un bòn bichèl de vin a l'òsto de Jan Tòni.

Na diamenja avia volgut laissar arreir lo se travalh per calar istés al país per truvar un pauc mai de gent.

L'era un bocheta e lhi plasia decò, minca tant, far fèsta.

Doas paròlas con un, doas paròlas con n'autri, dui quatre, sieis bichèls, quora l'es estaa l'ora d'auçar-se da la carea las chambas ilh eren regdas e la tèsta lorda 'ma un seas.

Esta vira ai exagerat - pensava - ai auçat tròp lo gómit. Al es esquasi escur, mi sai nent se arneisso a montar findi aquí amont!"

E parelh al era estat.

Al s'era rabelat 'ma al avia polgut findi al "Bòsc dal diau", en chavon dal valon, e aiquí, bèl e cuet, s'era campat a bas 'ma un sac de bòdis.

Al l'aurè durmit mai d'un parelh d'oras.

Passaa la choca, plinat da la freid, al avia représ a chaminar.

Mas al avia encara nent fait dètz pas que da darreir d'na balma al es neissit fòra un judé

vestit de blanc que lhi sautava denant e darreir 'ma na chabra.

"Nossenhor, jute-mi! Suei un pauri òmi. Ai mai fait mal a nissun!"

Mas mai al parlava mai l'autri s'esmatasseava.

 

Alora s'es fait coratge e a doas mans al a tacat a var virolhar la baqueta tan qu'al polia.

Pòl donar-si qu'al sibi estaa n'impression, mas a na mira lhi era semelhat d'aver-lo pres sal còl. En tota manera i era esparit.

En tramolant encar, con las aurelhas dreitas, al avia ben sentut lo rumor sempre mai luenh des peras e fuelhas pistaas.

En quatre e qu'atr'uet, al pas dal chamós, l'es arrivat a la chabòta.

Poletz ben pensar quò lhi aurè cuentat al patron!

A la fin lhi avia prometut, devetz saver, que n'avia agut pro e se seria mai pus fait colhonar, surtot dal vin!

Aüra, savetz ben, las còsas marrias s'enavisen sempre mai que las bèlas, mas totas doas, tutun, con lo temp passen e se desmentien.

E l'es per aquò que lo nòstri bocheta, un sera, buca-lo aiquí qu'al s'es torna truvat con lhi siei amís a l'òsto dal país a far lo gadan e a buore!

E al chantava encar entant qu'al montava sú per lo viassòl.

Mas al "Bòsc dal diaul" las fòrças lhi son torna mancaas e s'es laissat andar a rabèl a durmir 'ma un suc!

Quora la luna l'es neissua darreir des neblas soas luchi e lo beslar de feas l'an desvilhat.

S'es truvat entorniat da quelas pauras bèstias esbravatjaas e dal Candi que i era da pè con un linçòl blanc a còl.

Lo garionet lhi brama: - Quò la lhi a? Qui setz vos? - Mas l'autri, denant que se rendi cuent, lhi fica d'lòng un gròs cauç da darreir e lhi respònd: - Aquò aiquí al te mostre a ritirar-te mai prèst la nuet e a nent perre lo vici de beure da pérder lhi sentiments e da pus conésser toas feas e lo te patron!