La catriema part de 1' istoria de l' occitanisme de dins las valadas
1976 - 1981

 

Totjorn dins lo 1975 pareis lo primier numre d'una revista culturala "Novel Temp" que dins lo vir de pas gaire prenarè puèi la plaça dal jornal Lou Soulestrelh. Lo 1976 s'enchamina abo una gròssa assemblàa dal MAO a San Peire per far un pauc lo ponth sus la situacion politica dal Moviment . Los tres moviments travalhan encara ensemp sus la question de la rechercha culturala e sus l' apiela que se poia donar als recherchaires que fan d'estudis sus nòstre territòri. Coumboscuro, devengut moviment politique, se dona un Estatut e aderis a l 'idea de la costitucion d'una region autonòma.Per las eleccions politicas de 'quel an l'UDAVO organisa a La Tor una reunion publica abo qualques candidats de la Val Pelis sus la question de las minoranças en general , sus 'quèla occitana e l'autonomia.

'Quel moviment avia dequò aprestat , dins lo mes de julhet, un novel programa adont la costitucion d'una region autonòma era devengua son primier obiectiu sença pas mens renonciar a las vèlhas ideas de la creacion de Comprensòris alpencs.

Totun cest an al es de sovenir principalment per lo gròs empenh que l'UDAVO avia donat per organisar a Los Vialars (V illar Perosa) la Semana Occitana adont lo programa mesclava moments d'aprofondiment politique e manifestacions culturalas. Cest rescontre , que dovia esser un ponth de partença per l'activitat de 'quel Moviment al es istat non pas sa darriera belua.En efet , bien d'aderents, dins 'quèla ocasion, probablement per la feblessa de las linhas prograrnatìcas de l'UDAVO , quitan lo moviment per passar al MAO.

Lo naissent "Centro di Studi e Iniziative Valados Usitanos", fondat sobretot per travalhar entre los emigrats occitan a Turin, prepausa d'organisar una assemblàa, ensemp a las autras minoranças dal Piemont, per arribar a la presentacion d'una prepausacion de lei abo l'apiela de la culhia de 8000 firmas.

Entrementier a Roma, dins l' otobre, a la Chambra dal Deputats, ven presentàa dal Partit Radical una prepausacion de lei "Tutela dei diritti dei cittadini della Repubblica di lingua diversa da quella italiana e delle minoranze linguistiche".

Lo mes d'abriel dal 1977 vei encara la Comission politica dals tres moviments se rechampar

en ocasion de la 10a Festa dal Piemont que se duvia tenir a Salusse e dins las valadasdapè. Lo document aprestat demandava en sostança que se fasessan pas de manifestacions piemontesistas dins las valadas. Pas mens a Pont Chanal ven organisàa una velhàa piemontesista; lo Mao perparelh apresta una contra manifestacion que rechamparè un baron de monde.

Totjorn dins 'quel an sòrt lo primier numre de la revista Valados Usitanos. Per l' impostacion pareis una «revista d'aprofondiment politique e socioeconomique. La revista, que prepausa una breva istòria dals Moviments occitanistas en Italia, a prepaus de l' UDAVO, nen sansiona praticament sa fin.

En efet , ja dal mes de feurier , la componenta UDAVO dal jornal Lou Soulestrelh, apres l'empenh de la sortia da la proprietat de Dario Anghilante dal MAO, avia, en basa a un acòrdi, decidat de quitar la publicasion de la fuèlha e de contunhar non pas a publiar lo Novel Temp.

L' Associassion Soulestrelh organisa abo de occitanistas de las Autas Alpas un achamp dins l'amira de crear una seccion transfrontaliera de l'I.E.O. .Pas mens la lei francesa empacha la realizacion d'una iniciativa de cest genre. Se pensa alora a la creacion d'una seccion italiana ; ven dequò aprestat un Estatut mas l'iniciativa ven alairàa dins l' atendua de temps plus favorables. La lei Calzolaro que de qualque an virava per los coraurs dal palais regional, dins lo 22 de juin ven mai refusàa per lo Comissari dal Govern, Coumboscuro, MAO, UDAVO, Associassion Soulestrelh e Valados Usitanos sinhan lo 22 de julhet un document unitari de protestacion contra cesta manifestacion dal centralisme roman.

La li sarè encara un document en comun per l'esclusion da una festa, que se duvia tenir dins l'otobre, dals grops de "Li trobaire de Coumboscuro" e dals " Sunaires Usitans" perquè "ilhs n'aurian aprofitat per far de propaganda politica". Pas mens lo document es plus que sinhat per lo MAO e Coumboscuro bòrd que l' UDAVO avia praticament quitat son activitat.

Dins lo mes de Desembre a Gaiòla en Val d'Estura li aurè un'assemblàa dal MAO que marcarè un renovelament dins lo Comitat Central e dins la redaccion dal jornal Ousitanio Vivo.

Lo Segretari dal MAO Tòni Baudrier dins 'quel an avia abandonat definitivament lo moviment e dequò l'occitanisme. Ven nominat Segretari Dino Matteodo de Fraisse en val Varaita, un jove abo las idas claras, forjat a l' escòla de Frances Fontan, teorique de la Nacion occitana.

Lo 14 de mai dal 1978 de eleccions parcialas qu'an enteressat las comunas dal Mel, Fraisse e Chasteldalfin portan un certen numre de occitanistas dins los Conselhs comunals e plus tard dins la C.M. de la val Varaita.

Dins l'an la li a tot un travalh dal caire dal MAO de consolidament de l' estructura dal moviment a travers la formacion dals militants ( Pomaret 17/18 de juin) dal temp que lo "braç" cultural, Valados Usitanos, organisa una manifestacion nomàa Usitanio Musico, abo un estatge tengut totjom al Pomaret dins lo mes de julhet, dediat a l'estudi dals estruments tradicionals de la musica occitana.

L' UDAVO fai encara un tentatiu per reviscolar los velhs aderents mas la crisi ilh es talament fonsa que l'iniciativa ilh aurè pas un gròs resson e ilh muorarè praticament a l' acomençament.

Dins l'ocasion de la presença a Bòves dal President de la Republìca Sandro Pertini , lo MAO esbolea dins las Valadas un manifest adont la se demanda lo respect de l' Art. 6 de la Costitucion e en particolier lo reconoissiment global de la minorança occitana en-Italia.

Dins lo mes de feurier dal 1979 se costituis uficialament a Vialaret (Rore, Val Cluson) l' Associassion culturala La Valaddo.

Las eleccions europenchas dal mai de 1979 vearen una certena coalision de las fòrças occitanistas e provençalistas que presentaren de candidats de sos la bandiera de l'Union Valdotaine. Lo resultat al es bon mas mancan los numres per far un elegit al parlament europenc.

Lo MAO se rechamparè puèi dins un'assemblàa tengua a Fraisse lo 8/9 de desembre adont la se discutarè ben de la situacion de las Valadas e adont maurarè l'idea de presentar una lei globala de tutela de la minorança occitana. Aiqui ven nominàa una comission abo l'encharja de aprestar un primier texte de lei.

Dins lo janvier dal 1980 muor Frances Fontan a l' atge de cinquant' ans. Se n' anava perparelh lo paire de la Nacion Occitana, un personatge de viatge mal comòde e mesprisat per qualcun que veia lo nacionalisme occitan com un espovantalh qu'empachava la creissença d'un occitanisme sença dògmas. Beleu a sa mòrt qualcun al a agut pensat que un adversari avia fotut lo camp e que lo Moviment, creissut mercis de son travalh, 1' auria vitament seguit dins una parabòla descendenta. Pas mens lo 1980 vearè un gròs travalh siè a nivel politique que cultural.

A l'Arma (Alma Macra) lo 30 de març se ten un'emportanta assemblàa dal MAO adont ven presentat un document "Relacion de la Segreteria" de 32 pajas articolat en 14 ponths que analìsa pontoalment la situacion dal Moviment autonomista e las Valadas.

Lo document demanda un consolidament de l'organisacion e dal travalh occitanista per la realizacion de sa linha politìca , un travalh de rechercha lenguistica per la delimitacion dal territòri occitan; examìna las estapas dal MAO: jornal, empenh de sensibilizacion envers las Comunas, C.M., Comprensòris, presentacion de listas, promocion de la cultura occitana.

Lo document examìna dequò la naissença dal Moviment de Coumboscuro en soslineant la mancança de criteris de tesserament, la non volontat per una delimitacion de l' areal occitan, la centralitat de la contropausacion montanha-planura e la simpla vision d'una cultura montanharda, pastorala de cesta organizacion. Pas mens buta en evidença que l'unìca colaboracion agua per bien de batalhas e mesme per las eleccions europenchas de l'an drant ilh es vengua pròpi dal caire de Coumboscuro.

Al regard dals rapòrts abo las Associassions, la relacion a l'avança buta quasi sul mesme plan lo travalh fait per las Associassions Soulestrelh e Valados Usitanos. A l'Associassion Soulestrelh

reconois dequò l'empenh donat en occasion de las eleccions europenchas e nen soveta una majora colaboracion.A l'Associassion Valados Usitanos reconois lo merite d'aguer fait un bon travalh de sensibilizacion dins las Valadas e demanda a tuts los aderent al MAO de sautenir son òbra.

Un autre tentatiu electoral se fasarè per las eleccions administrativas per la provinca de Coni mas dequò dins  cesta ocasion la lista "Valli Occitane Progresso " mesme se quasi abo 7000 vota (nen mancan 700!) ilh arriba pas d'aguer un elegit.

Dins las Valadas se paiava parelh lo fait d'esser partatjat en dos colegis electorals e d'esser gropats a de gròs territòris de planura qu'ilhs sion pas occitans.

Pas mens un pauc d'autonomistas sion elegits dins los conselhs comunals: dins la CM Ges-Pesi-Vermenanha, Maira, Varaita e Cluson-Val San Martin se formaren de grops de conselhiers occitanistas.

Dins lo mes de juin Valados Usitanos en colaboracion abo un novel gropament d'occitanistas de la Valada de la Dòira occitana "Rinascita Occitana" organisa a Chaumont un rescontre tematique, "Una provincia per le Valli Occitane". Dins l'ocasion la seccion dal MAO de la Val Cluson-San Martin presenta un corpos document sus las Valadas.

Entre lo 27 e lo 3 d'aost a Pisana en Val Pò, l'Associassion Soulestrelh organisa la Escòla de Musica Occitana, manifestacion qu'ilh aurè una bona reussia e que sarè mai organisàa los ans apres ( 1981 a Barge, 1982 a La Tor).

Entre lo 18-19 de otobre al Montbrac (Val Pò) un autre achamp dal MAO totjorn dins l'amira d'una creissença e un eslarjament dal Moviment. Aiqui venon costituias de comissions: agricoltura, problemas aministratius, obriera, socio-sanitaria; en particolier se definis l' estroctura de la comission per la lei de promossion de nòstra cultura:fasaren partia de la comission J.P.Bosquier, Daria Jordan, V.Caralh e I.Beolè.

Lo 7 de desembre l' Associassions Soulestrelh e Valados Usitanos organisan a Fraisse una jornàa dediàa al problema jamai resolgut de la grafia; nen segarè un autre puèi un autre. l'8 de març dal 1981.

Pas mens cestos rescontres, bòrd que dins 'quel periòde V.U. Presentarè una novèla grafia, ben esluènhàa de la nòrrna grafìca de 'quèla de l'Escolo dou Po, non pas de favorir un travalh comun sus la lenga, portaren a  una querèla  grafìca que curarè una rea bien  inta entre los movirnents occitanistas.

Lo 1981 comengça abo la partecipassion dal MAO a un achamp organisat a Roma per l'AIDLCM (Associazione Internazionale per la Difesa delle Lingue e Culture Minacciate) per l' actuassion de l' Art.6 de la Costitussion italiana; aiqui maurarè l'idea, bòrd que los partits partits italians a part 'quel socialista, comunista e radical que ilhs avian presentat de leis de tutela, eron bien tèbis sus la question, de crear un' estroctura de colegament entre las minoranças.

Fai dequò totut sus la pajas de Ousitanio Vivo la grafia presentàa per V.U.; s'uèbr dequò un emportant debat sus la question de l'ensenhament de la lenga. Dins lo quadre dal consolidament de l'accion occitanista lo MAO engimbra dequò un coordinament dals aministrators occitanistas presents dins las Comunas de las Valadas. Mesme se la li a una querèla sus la grafia, l'Associassion Soulestrelh e Valados Usitanos arriban dins lo mes de setembre, d'organisar ensemp un rescontre dediat al turisme en Val Varaita.

L' Associassion Soulestrelh aprs dal milhorament dals rapòrts abo lo MAO venguts abo lo rescontre de Montbrac, demanda, a travers de las pajas dal Novel Temp, que lo MAO aie una posicion d'equidistança abo las associassions culturalas, siè neutral a prepaus de la querèla sus la grafia, limìte son accion culturala a una soleta òbra de prepausacion, coordinament e mediacion entre las associassions occianistas sença contiar la demanda de  milhorar sa maniera de far e de democratisar de mai lo Moviment.

La fin dal 1981 vei dequò l' ufissializacion dal grop O.A.T. "Occitans a Turin" que de qualque temp animava los emigrats occitans a Turin sobretot mercis las bonas òbras de J.P.Audisio, de A.Philip e dal grop de sonaires "I Trambaliers".

Dins lo mes de desembre Coumboscuro celèbra lo vintenal de la naissença dal jornal e de l'Escolo dou Po.