La tersa part de l'istoria de l'occitanisrne de dins las valadas

1970 - 75

Quèla fin de an dal 1970 a encara vist una reuniun en Comba'scura adont se sion puèi fixats los noms dals membres de la Comission per la revision de l'Estatut: Sergi Arneodo, Bertero, Aureli e Jòrs Bianco, Jan Peire de Bosquier, Franc Bronzat, Gustavo Malan, Joan Bonin, Censin Pich e lo Segretari dimissionari Tavo Burat. Los travalhs concordats abo lo President Prof. Giuliano Gasca Queirazza SJ. se sion perlonjats per quatre reunions tenguas a Turin, La Ròcha, Le Vialaret (Rore). Apres lo proget al era istat revist dal legal Paolo Monti e apres doas autras assemblàas passàas en Comba'scura entre los mes de julhet e aost l'Estatut al era istat presentat al XI Rescontre de Santa Lucia de la Comba'scura. Aiqui un pauc per la descutia, bien animosa e un pauc per la mancança de temp, s'eran just examinats qualquis emendaments de pas gaire d'emportança. L'Assemblàa per aiquò avia donat l'encharja al Colegi de Segreteria e al Vice President Sergi Arneodo de publiar lo proget d'Estatut abo los emendaments prepausats e pas examinats sul jornal "Coumboscuro" e de convocar una novèla Assemblàa extraordinaria per la descutia e la definitiva aprovacion de l'Estatut e tot aiçò dovia esser fait entre lo mes de març dal 1972. La chausa ilh s'es puèi concretisàa sus un suplementa a"Coumboscuro" dal feurier dal 1972  adont era istat publiat lo proget abo los emendaments. L' Asseblàa era convocàa  per lo 27 dal mesme mes a La Ròcha. Aiqui sion istats aprovats los primieris dos articles de l' Estatut que sion sobrats los unìques bòrd que la luta entre occitanistas e piemontesistas avia escavit una rea talament fonsua que empacharè puèi la continuacion dals travalhs que mesme lo Rescontre de Rore en Val Cluson, lo XII°, dal 26/27 de aost dal 1972, arribarè pas de anandiar. Barba Tòni Baudrier, en 'quel periòde Segretari dal M.A.O., al avia prepausat que lo Rescontre venguesse mesquè la festa dals occitans e que era dequò l'ora de laissar de caire lo terme provençal, person ambiguitat, dal temp que los piemontesistas presents dins l'ESCOLO demandavan que lo piemontes fosse una de las lengas de l'Associassion. Com al escrivarè puèi Jan Pei re de Bosquier sus LOU SO ULESTRELH de l''aost dal 1973, L'ESCOLO era dequò mòrta per colpa dals piemontesistas tal que ilhs volian pas arnonciar ecercitar una certena "tutela" sus la question occitana. Praticament abo cest darrier Rescontre lo viatge de l'ESCOLO anava a mens; al de dins de l'Associassion s'eran dausaura ubertas d'esclapauras entre partisans de l 'idea provençalista, los occitanistas e los piemontesistas. Un pauc plus
fortunàa es l' istòria de la Comission lenguistìca que a partir dal 27 març dal 1971 avia marchat e que tenia normaloment sas reunions a Turin en çò del'ATLANTE LINGUISTICO .Los travalhs an durat fin al mes d'abriel dal 1972; fasian partia de cesta commission Arneodo, Remì Bermond, Barba Tòni Baudrier, Bosquier, Bronzat, Giuliano Gasca Queirazza S.J.,  Arturo Genre, Tavo Burat, Corrado Grassi, Sergi Ottonelli, Bep Ros dal Jove; se sion puèi jonths Ezio Martin, Attilio Joannas, Dho.

Quèla que passare puèi al'istòria de las Valadas com "Grafia dell'Escolo dou Po" , ilh es istàa presentàa per la primiera vetz sul jornal COUMBOSCURO dins lo juin dal 1972 acompanhàa de una gròssa critìca de Sergi Ameodo que se arconissia pas mai gaire dins 'quel abilhament grafique. La mesma prepausacion grafica ilh sarè puèi publiàa sul jornal LOU SOULESTRELH dins lo 1974. Fortament criticàa dals occitanistas de la "Granda Occitanìa" ilh a totun agut un bon acuèlh de caire de qualquis escrivaires e apassionats de nòstra lenga.

Pas mens los ans a partir dal 1970 sion 'quèlos qu'an troblat e enflamat de mai los partisans de nòstra renaissença. Dins lo 1971 lo M.A.O., de sos la guida de Barba Tòni Baudrier, abo l 'ajua de Frances Fontan verai ispirator dal Moviment,apròva son primier programa politìque e son Estatut organisatiu. Eran dequò los primieris pas que fasia l'occitanisme dins las Valadas; los contactes abo lo monde de l'autre caire de las desboinàa eran totjorn qualquaren d'extraurdinari com pròpi dins 'quel an lo viatge fait en Avinhon perloFestivald'Oc avia portat d'occitanistas com Fredo Valla, JanPeire de Bosquier e mi a conoisser la richèssa de la cultura occi tana e los espacis adont cesta era encara viva mesme se un pauc arcatàa. Per parelh l'occitanisme avia dequò pres una draia un pauc diferenta e alternativa al M.A.O.: en efet dins le feurier dal 1971 pareissia a San Peire en Val Varacha un document "LITRO DUBERTO A I OUCITAN" firmat C.A.O.A (Comitato Autonomista Occitano d'Azione) que denonciava lo colonialisme e l 'esfrutament de las resorças que empachava l' esvelupament dal territòri occitan e prepausava com soleta solucion a tot aiçò l'AUTONOMIA.

Lo CAOA naissia un pauc sul model dals COEA "Comitat Occitan d'Estudis e d'Accion " que un pauc per tot florissian en Occitania "de lai". Dins l 'esperança que de Comitats naissessan dins las Valadas , d'aderents al CAOA de San Peire , de monde dal MAO e d'autres occitanistas decidavan de far un jornal alternatiu a Coumboscuro que sus sugeriment de Barba Tòni  e apres d' una votacion democratica prenia lo nom de LOU SOULESTRELH, terme utilisat al Vilar de San Peire per nomar lo fuòc de Carneval.

Lo primier numre al es puèi salhit dins lo setembre dal 1971.

La colaboracion dins la redacion dal Soulestrelh entre de membres dal MAO e occitanista a pas empachat que dins la prima dal 1972 abo las eleccions li aguesse una gròssa querèla entre las doas componentas qu'ilh a troblat un travalh comun que auria pogut donar, dins lo temp, de bonis fruts.Barba Tòni, bòrd que lo PSI avia pas respondut a las demandas que lo MAO avia pausat als partits italians a prepaus de la question etnìca e autonomista, l' avia pesandament atacat. Dins  lo mesme numre Malan e Bosquier prenian posiscion al regard abo la motivacion que dins un moment electoral una "pas responça" poia aguer de motivacions ren que tecnìcas; jonion dequò de problemas de fons en escrivent que lo MAO era pas un moviment mas un partit, nacionalista e pas autonomista. Cesta division de fons i1h es çò que a portat a la creacion dal moviment Nousautri Libre U.D.A.V.O. (Unione degli Autonomisti delle Valli Occitane). L'anonci que al era istat fondat l'UDAVO ven donat dins lo numre de setmbre '72 dal jornal.

Mesme dal caire politìque lo partatge entre MAO e UDAVO era sostancial. Lo primier prepausava una region autonòma a Estatut Especial dal temp que lo segond se donava com obiectiu la creacion de tres "distretti alpini ". Lo MAO , t otj om dins lo 1972, avia presentat una pechita lista a las eleccion comunalas de Fraisse abo una bona reussia. Abo totas cestas chausas la se pòl ben comprener com lo Rescontre de Rore, se d'un caire avia sansionat lo retorn dal nom Roreto Chisone d'epòca fascista a lo velh "Roure", de  l'autre avia encara de mai afortit la naissença de noveaus moviments. Pas mens lo monde dal MAO contunharè de colaborar a Lou Soulestrelh fin al 1975.

Mesme dins al 1972 ven presentàa per lo Conselhier Calzolaro dal PSI la prepausacion de lei "Tutela del patrimonio linguistico e culturale del Piemonte" en aplicacion dals articles 5 e 7 de l'Estatut regional, frut de l'empenh dals moviments etnìques dal Piemont.

Los moviments occitans e provençalista dins los ans apres començan travalhar chascun per son conth. L'UDAVO travalhava sobre tot en Val Pelis dal temp que lo MAO s'empenhava per la costitucion dins las Valadas d'una organisacion politìca.Totun dins lo 1974, apres la creacion de las C.M. (Comunità Montane) una autra gròssa batalha empènha los moviments. Ilh es 'quèla per far aprovar dins los Estatuts de las CM de artcles per lo reconoissiment de la minorança occitana. Mesme aiqui la division entre occitanistas e provençalistas se fai sentir. En efet dins lo març dal 1974 Arneodo firmava (encara com Vice President de l'Escolo dòu Po ) una letra a l' alora President de la Region Aldo Viglione adont demandava que se s'empleguesse pas los termes de minorança occitana mas era da preferar la forma "minouranço prouvençalo".

Dins lo mes d'abriel dal mesme an a començat a pareisser "OusítanioVivo"jornal dal Moviment Autonomista Occi tan.

La fin de lo '74 vei una reunion a Criçòl adont se retròba un certen dialògue entre los tre moviment (Coumboscuro era entren de venir organisacion politìca ) que se retrobaren puèi a La Ròcha sobretot en vista de las eleccions dal 1975. Praticament s' eran formàas de comisions (politìca, socio-economìca e culturala) e dins l'ocasion 'quèla politìca avia tractat sus tres ponths: AUTONOMIA abo l'afortiment dal principi de minorança etnìca; COMUNITAT DE MONTANHA - eleccions directas, ragropament de valadas, AUTOGESTION dal territòri atravers l'agricoltura, l' artisanat e lo turisme.

S'era fin aprovat un simbol comun: la crotz occitana, l 'estela a 7 pontias abo l 'escrita AUTONOMIA.

Per las eleccions los moviments prepausaren de "linee programmatiche" que acceptàas per las listas que se presentaren a las eleccions comunalas deurian favorisar la sensibilisacion a la question occitana bien d'aministrators locals. Bona afirmacion de listas "occitanistas"a Chastelmanh, al Vernant e parcialment a La Ròcha.

La comission culturala s'archamparè dins lo feurier '75 per examinar lo problema d'una seccion occitana de la Biblioteca de Coni que segond la comission saria istat melh far a Droni er. S'era dequò pensat d'aprestar una antologia per l 'escòla en grafia de "l 'Escolo dòu Po ", en grafia mistralencha e en'quèla de l'Istitut d'Estudi Occitans. D'autras reunions saren puèi faitas sus los Comprensòris que la Regio n venia de varare sus la question de la plancarda de "Santo Lucio" que la comuna de Mont Ros avia fait tòlre.

La lei Calzolaro ilh es puèi istàa presentàa dins lo desemre '75 mas lo Segretari dal MAO, Tòni Baudrier avia fait una contra prepausacion en demandent una "Lei de tutela de la lenga e de la cultura occi tana" per meian de la fondacion de un Istitut d'Estudis Occitans.