Dins las valada la coltivacion de la vis avià un viatge una certena difusion deguà sobretot al fait que lo vin, vist com complement de l'alimentacion, rapresentava per los vinhairons una font de revengut remarcabla. Las vinhas eran presentas un pauc pertot: en Val d'Estura -Vinai e Aison, - en Val Maira -S. Damian, Lòtol, L'Arma - en val Varacha fin a Brosasc, en Val Pò sensa eissubliar la granda estencion de cesta coltivacion en Val Cluson e dins la Val de La Dueria. Aura, praticament, las vinhas an arsistut sobretot dins las zònas al contacte entre la pianura e la montanha, a part qualque pechit exemple dins las valadas. Pas mens en Val Cluson sion encara presentas de vinhas qu'an una bona produccion sié al nivel de la quantitat sié a 'quel de la qualitat. Despuèi totjorn, en tota la Val Cluson e San Martin e fin pluis luenh al es conoissut un vin lo ramìer qu'era produt a Pomaret. Ramìer al es lo mòm d'una pechita zòna de vinhas de cesta comuna que donavan un vin clar, eissut, de bon gost. Los velhs ilhs disiàn que rompià las chambas mas laissava la testa libra. Lo vin d'un viatge era fait abò las velhs qualitats localas nomàas avenai, avarenc, lambrusca, neirét, berla gròssa e pechita, preveiral nier, qu'an començat, apres lo ravatge de la filossera, a esser pas mai plantàas, dal temp que veniàn remplaçàas per de qualitats d'origìna piemontesa com la barbera e lo docét. De segur lo vin fait fin aüra al era pas mai lo ramìer d'un viatge.

Apres qualquis ans que se nen parlava, s'es concretisat un progect per sa valorisacion, qu'a agut l'apiela de la Provincia de Turin, mercìs a l'Assessor Bonansea, en colaboracion abò Associassion de categorià AS.PRO.VIT.

Abò un parelh de reunions faitas a Peirosa e Pomaret s'es, drant tot verifiat se lo progect poià aguer l'apiela de las aministracions localas e dals vinhairons.

A la fin s'es decidat, en elargissent un pauc l'areal de produccion, de provar vinifiar en puressa las qualitats que donavan lo velh ramìer.

Mai d'una vintena de productors an fornit las uvas qu'an donat mai de 300 botelhas de vin que fai 11,5° qu'al es istat confecionat abò una bela etiquèta e contra-etiquèta qu'esplica l' iniciativa.

La li a decò una pechina frasa en occitan e l'escrita "E un prodotto delle Valli Occitane" e la crotz occitana.

Vista la bona reussià de l'inissiativa per lo 1989,1a Provincia de Turin a decidat de contunhar l'esperiment mesme per la vendesma dal 1990 e de donar una ajuà als vinhairons al nivel de la colaboracion tecnìca. Probablement per lo 1991 sarè demandàa la classificacion de "vin a denominacion geografìca" dal mesme temp que l' Universitat de Turin e lo C.N.R. an començat un gròs travalh de rechercha sus las qualitats presentas localment, estapa indispensabla per arribar aguer, beleu dins lo temp a venir, lo primier vin DOC de nòstras valadas.