Lu vey era sëtàà, la canna puzàà dapè, gacciava 'n tar void.

A pensava e lu mure era sviràà: "Eura su vey, trop d' coza an cambiàà. Na vira mèngian pulènta e lait.... Eura s'ista bèn, yà d'travay per chi vol e da mengiàà. Mi cura eru giue anan travàyàà en Fransa, purtan asài 'n litre d'öli e un d'azì. L'an d'apres, cura arivan i n'era ncò! D'éiti tèmp, lui à cambiàà...".

Lu vey pia la canna e part may. A ciamina pian, bèn ca sie bèn piantàà... l'è 'n vey, ncò drèit, i barbis bianc e n'aria ardia... Mac cà treülla 'n poc a ciaminàà, a l'a mal a na ciamba, cura 'n-vèn vey u dën cant d' n'aute i sört cay criste. A gaccia giü, e a vè muntàà na veya. "Y a cambiàà sta frëmma. L'autr'an yera ncò ardia..., eura y bèn vungüa veya...! i ciamina d'co giò cun lu bastun e i s'è ngrupëtià (1). Lò ch'yera bèlla na vira à balàà.. l'era üna d'le pì 'n gamba! Mi arcordu cura anan vëyiàà a n'acò sè, yera tute le vira sinc u ses giue... chìe calignava un d't vía, 'n bè giue, biund... i se' dëviën nèn avéé d' tèra. Chièl avia stüdiàà. I's sun parlàà per cay an, sènsa che i sè d' chìe u savëssën. Chièl venia tute le festa sü e, nt'en post u 'n l'aute is vizin (2). Apres i sè u an sapü.

Y un ugü rabia e forsa et mataniàà chìe l'a lassà. I pulia mariase bèn... darmage! Mac a piuràà basta nèn, vive vènta vive... I sè an tacà à sgunfiala chìe venia veya, chie truava pì a mariase, ch' Toyu avia d'bèla tèra, ch'l'era 'n travayòu, ca fuzia nèn ciuca...ch'ì tu cunëssiën bèn, nèn ün d'achìaval ch'ì sa vìin nèn c' gènt l'era... Chìe a forsa d'escutàà e d'èsse maltratàà a pì arzístü, a istàà achì e i s'è .mariàà cun Toyu. 'N prënsipi y anan d'acordi, i n'an ugü trey d' famiya; apres chièl a tacàà à beue, a fazia pì nen a la famiya y erén piciët.

Achélla paura frëmma a trebulàà ma na pera d'la via a nlevaye. D' rüza, d' patèlla, say nèn mà y a fait arziste. Fés nèn stà ch'i fièt erén piciët i suria anàà via d' nsèm. 'N cay an y è vungüa veya....

La veya era arivàà dapè: -"Bundì, s'è sèmpe 'n gamba?" "Bundì, 'n gamba pà vaire, ma tirén inan (3). E vus?" "C' vulè. Toyu è malavi i fiy istën pì a cà, sén achì sulèt...".

"I fiy sun anà? Lu daré d'autr en era ncò a cà!"

"A l'è nà via st'utun, a l'ista al Burg. Lu prim ista a Türin e l'aute è 'n Fransa? C' vulè, l'è parèi, y a pì mac i vey isì-amun. i giue sun tüit partì. Na vira achì d' sut 'n tar téit erén sét famia, eura sén ncò nuzeiti düy vey!".

Le parèy, achì d'isì van via e achì d'achìaval muntën!".

"Yistessën püra a n'acò sè, i dan nèn d'vagn achiy d'isì-amun. Achiy c'an rangià achì d' sòure di nësti cazey l'è pà maria gènt, ma st'istà 'n pò bodi, 'n pò urtulaya i lassën pì nèn! Yan nèn da fàà, i van tut lu dì ai bulè, i pistën tut e nuzeiti s'i dién caicoza, it fan mà 'n cian!".

"C'vulè faye, l'è parèy. Pensau a cura balan s'al Chiöt Röza, alura sì ch'erin cuntènt, cun gnènte fazin festa. M'arcordu c'a Sant Ana ar Guré avin balà tut l'apres mes-dì e lu sera, sènsa chitàà na mënüta. Fés eura nën finien gnanca üna...".

"E u arcurdè chélla vira c' sén anà a pè à San Magn? Erén partì c' l'era ncò noit. Bey tèmp, y era tanti giue, mac achì d'sut y erén sèt dar mè tèmp! Eura cò vos, d giuventü i n'a pì, e achì ch' yà ncò per divertise tuccia c' vugnèn via!".

"Nà, eura anarèy fame 'n pò d'cumisiun, desnò venu asài et noit. A l'arvista mantenéu en gamba!" "Alé, bunasera!".

Lu vey s'encamína may pian pian-"Paura frëmma, e mi sun nèn 'n paure omme? "D' üern 'n ti "paure vey", d'istà venu sü, i n'a pì dëgün pér parlàà nsèm. Se da giue yù m'avëssën dit, c' saria vungü parèy isì-amun, y avariu nèn creü.

Ma tut vèn vey, tut cambìa, 1u sémenteri nu spèta. Dan d'möre 'n piazaria ncò anàà na vira balàà sal Chiöt Röza, s' féssu pì bun a balàà. gacciariu mac, mà 'n piazaria...!".

 

1)     raggrinzita; 2) si vedevano; 3) tiriamo avanti.

 

Dalmasso Eliana

Rittana (Valle Stura)