Ricou 'd Boudouiri (Mattio Enrico n. 1917) - Testimonianza del 16 marzo 2000

 

   Deisù da la Baiso Aouto o Tampe Aoute, dran dë mountà sal Group, për anà a Bulé, le mënavën aval achì ënt lei Tampe Base, apré tsarìo pourtale fin a Croù dë Bulé. Pé lei mënarian a Boudouiri bë lou bers tan quë poulëriàn e pré së l' stsino. Faxìën dë laouze qui misuravën ën mètre e quinxe, ën mitre e vint. N'ai tre, a quëlle c'ai fatsse al Mòourél i soun isu a Boudouiri sal cubert për broundane. Tre laouze ensëmmou i mësurën du e trënteçinc. Lh'ai pourtà dal 1937, lh'a lou milézim ënt la pilho, l'è ën rëcort.

   Avìou 19 ann, dë matin më lëvavou bounouro, ma sore Mariouccho i vënìo dzuàme cant pòousàvou, da tënile amoun drëtsse. Dal Bric 'd Jan Do anà aval, la vio é toutto a virét e tsarìo fa tënsioun qui batëssën pa: së lei butavou tan anan pouliou papu butame mi e butale tan arèiri i batiën dërèiri e i së roumpiën.

   Al Mòourél e Baiso Aouto lh'ero la pèiro grizo, patan bono. A Cooutlhèro e Chò dë le Speilëtte lh'ero lei laouze vërdoise: no pèiro biovo e verdësino, duro e pësanto, dë bono coualità, pu bono quë la pèiro dë lei Meidilhe.

   Ën carqui post tsarìo gatà. Prim gavariàn vio lë scanh pu larc, cal fou foro, pé bë lhi palin lou virariàn achì drets, pe bë la trancho e la maço lei marcariàn, lei marcariàn, gavëriàn vio e pré bë lhi burin e pré bë lei lamëtte.

   Nh'à da quëlle c'an pèi lhi roudà. Vou criè d'anà aval e pe lh'à ën roudà: no veno, couma fou ën nerv.  Achì sërìo fa tënsioun përqué sënò së l'avè dzò val ën bel toc i vou schoppo e sgairà la laouzo. A tacà a lei peire nh'à pèi pa tanti ...! Avën troubà dë rotse mi e bounanimo dë moun pare, lh'ero lou masch. Gavëriàn lou masch e dësout lh'ero la fumello. Lou masch, bë la maço e la trancho, lou couneisè prou. Anà achì, anà achì, lh' à n'arquét, picà e al part pa e a forço dë picà troubà lou roudà e al schopo.

   Lou mai qui n'ën faxìën l' é ilai al Castlar, a la çimmo dë lei Stsalàntse, ma co pa gàiri bone. Sìou pa anale fa ma sìou anale mënà për Chè dë Valëntin e lhi Guì, cant i faxìë lei reuide: i rëtsëdiën, ma ou sabërian e anëriàn sënço qui nou rëchedën. Al Pasquìe nh'ero tanti quë d'uvern i faxìën laouze, për vëndile dë primmo e chapà qui catre. Lh'anavën outo ilai a Galhàno. Un l'é Sesc 'd Mounetti. Al pasquìe lh'à ëncà dë laouze ëntampà.

   Për ma meizoun avën pa fai dë reuide, lh'avën sëmpe fatsse mi e moun pare; ënveche për cherti tanti së faxìo lei reuide.

   Anavën amoun a fa laouze c'ant poulëriàn, c'avìën co pa tan travalh, drap dë fa lhi fën, lei sèi, lou gran. Lh'ero dë tsamp da mat achì a Boudouiri e dëcò bën isu a la Çampo, e së dëgararià pùe outo a Oustano l'ero pèi tout a ën tsamp dë sèi.

   Lou pi bon a fa lhi cubert l'ero Pinot dal Calìe E, couma Pinot...! Ou sëmëlhavo carl'anavo pian, ma alhi mandavo lh'uëlh su, sabè coum'al parlavo: "tapalo val a clo chi, pourtame clo lai". N'àoute përnìo la laouzo couma ai fai mi e moun pare e tanti àouti dë nosti muròou isu, lhi sëmëlhavo qui anavo e lh'anavo pa; i përdiën tëmp a përnënën n'àouto. Steve dë Lavarin travalhavo co bën. Bastian dë Saret arl'anavo pu garì. Qu'el c'à murà pu bën dë tuts l'é Jan 'd Dzoulì; a lhi faxìo dë cantoun e dë paso cantoun quë lh'ero pei pa tanti quë lhi faxìën.

   Lei meizoun pi vièlhe lh'an lou lindal dë pèiro, l'é mac lh'ultime qui butavën lou lindal d'ambourn. Lhi troubariàn ënt anariàn a schapà e bele ënt lei foundasioun dë lei meizoun. Lh'ero dë post quë troubërià dë scanh lonc, e laouze i faxìën pa përqué lh'ero qu'ël roudà quë faxìo mac gavoun, e achì  ou douvravën për fa ën lindal: où salhìo no belo pèiro strëtsso e londzo.

   Lhi fère lhi tsatariàn e pé lhi pourtëriàn ranjà. Bounanimo dë ma mare i partìo da Boudouiri, bë lhi fère ënt no cabaçëtto, i vënìo a Pèizano da Uguet fase ranjà lhi fère e lei tranche.

   Cant mi e bounanimo dë moun pare anavën fa laouze isu al Mòourél, ma sore louccho i pourtavo amou ën pou dë triffoule, e a moun pare, dëcò dzò sënço dënt, ënt ën baraquinet ën po dë panaddo. La poulento la mindzavën scaze tulhi matin.

   Lei meizoun c'avën isù lh'avën fatsse mi e moun pare, toutte. Lei pèire c'avën virà a tirà moun muralhe a pèire e cantoun...! Cant poulëriàn papù, quë n'avìën da quëlle talamënt grose, avìën no çivilhéro ën paou gourbà d'ambourn: faxëriàn virà la pèiro achì su, dëmandëriàn Vijou e la pourtëriàn oùto sal pont e la louariàn sal cantoun dë la meizoun. E më rëcordou sëmpe! A mei mi, coumma më sënte ëncà tënì: mi mountavou së la muralho për louàlo dabën e moun pare avìo pòou cant mountavou isu e poulëriàn pa përne lou palin për pa dëslouà acò dësout. Alouro moun pare më chapavo içì për la couréo e mi la louavou: ën cantoun dë du couintal.

 

Chens 'd Pessi (Allisio Vincenzo, 1920 - 2001) - Testimonianza del 30 novembre 2000

 

   A lei Meidilhe lh' à la pèiro pu bono. Anavou a fa laouze ënsëmmou moun barbo Chè 'd Pèssi lou viëlh e mi ai ëmparà da el. Anarian tu lh'an, dë primmo, dran dë tacà lou fën. Anavën fa laouze mac për nouziàouti, pa për vëndile. A lei Meidilhe avìou fai lhi stsalìe quë mountavou ënt stanxiot. Faxiën dëcò dë lindal ma pa bë la pèiro dë lei Meidilhe, lh'erën dë pèiro biovo quë përniën amoun achì. Lou lindal dë ma vòouto, a Bounet, al chapo dal cantoun, al vai feinì ilai, al sërè du mètre e meç: al fai cantoun, muralho e lindal, arl'ënchavo la muralho. Lei laouze e lhi stsalìe quë faxiën isu lhi mënavën aval bë b lou bers për la Vio dë lei laouze.

   Lhi fère quë douvravën per fa laouze l'ero lhi burin, lei tranche e lei lamme quë tsatavën a Peizano da Uguét o Carinhan. Dran butariàn la trancho bë lou mani dë bosc, për fa durbì la pèiro anant apré a la veno, për avé në scanh 'd pèiro. Apré për fa salhì lei laouze lhi vai ëncà la trancho për falo sënte. Pe lhi vai lou burin tout ëntourn e pe lhi vai lei lame qui soun pi londze e pi sutile, spësse mënc ën meç cëntim. Butavën no lamo dapè dë l'àouto e picavën su për falo durbì.

   Avën fai tanti cubert: a la Ruà, a la Coumbo, a la Vilo, a lhi Pasquìe e al Sère. Pi quë së ganhavo lé al Sère: dëmandàve në stravacà e i ou dixiën subìt "couro më lou faxòou?". Lherën patan ranchin, i faxiën dzò rubà dë laouze nove quë më pourtavo Jacoulin dal Parcou bë lou camioun.