occitan

Desparlava.

Principi de feure cerebrala, avion dich lhi mètges: e lo repetion tuchi lhi companhs d’ofici, que tornavon a dui, a tres, da l’ospici, ente eron istats a lo visitar. Semelhava que provesson un gust particular a ne’n donar l’anonci abo de tèrmes scientífics, emprés totaüra da lhi mètges, a qualque collèga retardatari que rescontravon per charriera:

Frenesia, frenesia.

Encefalit.

Enflamacion de la membrana.

Feure cerebrala.

E volion paréisser chalmits; mas al fons eron parelh contents, bèla per aquel dever complit, dins la plenessa de la sandat, salhits da aquel trist ospici al gai azur de la matinada uvernala.

Murirè? Desenirè?

Mah!

- Murirè, pareis de no...

Mas çò que ditz? Çò que ditz?

Totjorn las mesma causa. Desparla...

Paure Belluca!

E a degun passava per la tèsta que, donaas las especialíssimas condicions dins las qualas depeui tanti ans vivia aquel paure malaürós, son cas polia bèla èsser mai que natural; e que tot çò que disia Belluca e que pareissia a tuchi un deliri, síntom de frenesia, polia bèla èsser l’explicacion pus simpla d’aquel siu cas mai que natural.

En veritat, lo fach que Belluca, lo sera de derant, s’era rebellat a son cap-ofici, e que puei, a l’aspra reprension d’aqueste, per pauc lhi s’era pas lançat a còl, donava un seriós argument a la suposicion que se tractesse d’una vera e pròpria alienacion mentala.

Daus que un òme pus dòuç e somés, pus metòdic e pacient de Belluca én auria pas sabut imaginar.

Circonscrich... bò, qui l’avia definit parelh? Un de si companhs d’ofici. Circonscrich, paure Belluca, enti límits sobrestrechs de son àrida mansion de computista, sensa un’autra memòria que foguesse ren de partias dubèrtas, de partias simplas o doblas o de transferiment, e de detraccions e de prelevaments e d’impostacions; o putòst, una vielha sauma, que tirava sensa dir mot, totjorn d’un pas, totjorn sal mesme chamin lo carreton, abo lo parauelhs.

E ben, cent bòts aquesta vielha sauma era istaa foetaa, fustigaa sensa pietat, tant per rire, per lo gust de veire se én arribava a lhi far venir un pauc lo flin, a lhi far almenc dreiçar un pauc las aurelhas abatuas, senon a donar senh que volguesse levar un pè per tirar qualque cauç. Pas ren! S’era pilhat las foetaas injustas e las cruèlas picadas en santa patz, totjorn, sensa dir mot, coma se lhi tochesson, o mielh, coma se las sentesse pus, acostumat coma era depuei d’ans e d’ans a las contínuas solemnas doiraas de la sòrt.

Inconcebibla, donca, da bòn, aquela rebellion en el, se ren coma efèct de un’emprovisa alienacion mentala.

Tant mai que, lo sera de derant, lhi tochava da bòn la reprension; avia da bòn lo drech de lhi la far, lo cap-ofici. Já s’era presentat, de matin, abo un aire nòu, inabitual; e – causa da bòn enòrma, comparabla, qué ne’n sai? a l’acrasament d’una montanha – era arribat abo mai de mes’ora de retard.

Semelhava que son morre, tot d’un crep, se foguesse eslarjat. Semelhava que lhi parauelhs tot d’un crep lhi foguesson chaüts, e lhi se foguesse descubèrt, espalancat an un bòt a l’entorn l’espectacle de la vita. Semelhava que sas aurelhas se foguesson destopaas e percebesson per lo premier bòt de vòutz, de sòns jamai avertit.

Tan jaiós, d’una jai vaga e plena d’estordiment, s’era presentat a l’ofici. E, tot lo jorn, avia pas combinat ren.

Lo sera, lo cap-ofici, en intrant dins son estància, examinats lhi registres, lhi papiers:

E boquò? Çò que as combinat tot encuei?

Belluca l’avia beicat sorrient, esquasi abo un aire d’impudença, en durbent las mans.

Çò que vòl dir? – avia alora exclamat lo cap-ofici, en s’arrambant e lo prenent per un’espatla e lo sopatant. – Ohé, Belluca!

Pas ren, – avia respondut Belluca, totjorn abo aquel sorrís entre l’impudença e l’imbecillitat sus las bochas. – Lo tren, senhor Cavalier.

Lo tren? Que tren?

A sublat.

Mas çò que diaul dises?

Aquesta nuech, senhor Cavalier. A sublat. L’ai sentut sublar...

Lo tren?

Bò senhor. E se saubéssetz ente siu arribat! En Sibèria... o, o... dins las forèstas dal Congo... Én lo fai entun virat de man, senhor Cavalier!

Lhi autri emplegats, ai crits dal cap-ofici embestialit, eron intrats dins l’estància e, en auvent parlar parelh Belluca, s’eron butats a rire coma de fòls.

Alora lo cap-ofici – que aquel sera devia èsser de marrit umor – truchat da aquelas risadas, era montat sal caval mat e avia savatat la pàsia víctima per aquelas sias badinadas cruèlas.

Fòra que, aqueste bòt, la víctima, abo l’estupor e esquasi lo terror de tuchi, s’era rebellaa, avia enveït, en criant totjorn aquela drollaria dal tren que avia sublat, e que, per Diu, aüra pas pus, aüra que avia sentut sublar lo tren, volia pas pus, polia pas pus èsser tractat coma aquò.

L’avion embrincat a viva fòrça, gropat e rabelat a l’ospici di mats.