Cari amis méou e d'la Valaddo,
prim dâ tout laisà quë vou doune lou pì courdiâl benvëngù ën quëtto valaddo banhâ da la Germanasco. Nou soun sampre pì poqui purtrop a vìoure ën més a qu'tâ mountannha. Lî jouve s' nën van, ilh abandoùnën lâ mountannha p'r anâ vìoure â plan dount la lei à pì d' coumoudità, ma menou d'amicisio. E nou, lï vélh, nou rèsten soulét a prezidiâ lâ meizoun e lî vialagge. L'ê quëtto uno cozo bien doulourouzo ma qu' voulèou lei fâ: lou travalh ën fabricco porto parélh; nou pon pâ oublijâ notri filh a vìoure ooub noû. E cant nou lî véiën aribâ për lâ feria, për nou l'ê groso fèto. La nous ësmillho cazi d'ërnaise cant nou véiën notrâ meizoun pléna d' gent, la charièra d' notri vialagge pléna d' bardasoun quë bràmmën e a mesjouërn lâ taulahhna pléna d' përsouna afamâ. E alouro nou, lî vélh, nou pënsën ooub noustalgìo ai tëmp d' notro jouvëntù, cant lâ mountannha èrën puplâ e, d'îtà, për lâ mianda aprèe dâ dur travalh d' la journâ, la gent s'adunavo s' la plasëtto dâ bachas a fâ la fumâ e e chacharâ. E lou sande aneuit jouve e fillha s'adunàvën ëd cò lour s' la plasëtto dâ bachas e balàven â soun d' l'armoni ën chantant lâ bèlla coumplènta eicrita di vélh. La diamenjo, peui, lî jouve, tant a Ruclarét coum a Bouviêl, partìën ooub l'armoni e la damijanno p'r anâ balâ s' la pountio dî bric. Lî jouve d' Bouviêl travërsàvën lou col d' lâ Trei Aval e vënìën ënt â vialagge d' Garnìe, ën baso Val Cluzoun e cant ilh aribàvën ës dâ col ilh uchàvën p'r avisâ lâ fillha d' Garnìe qu'a s' preparésën e â prountésën la granjo për balâ. Lî jouve d' Ruclarét, lour ilh anàvën ës la Séo d'laz Arâ. Lai aout, proppi s'dâ plan quë beuico San German, la lei à un post dount la tëppo ê frilâ. L'ê lou post noumà "lou Bal", dount da sëntena d'ann toutta lâ diamènja d'ità lî ruelarin e lî prâmoulin s' troubàvën për balâ, béoure e chantâ.
Lî jouve dâ tëmp pasà ilh èrën bien premuroû envers lâ fillha. Për qu'â pouguésën sourtî sënso tëmme d' brutta sourpréza, ilh anàvën a lour meizoun a mandâ a paire e maire sî lâ pouìën acoumpanhâ a la fèto, rendent-se garant për lour. Pâ coum euiro qu' lâ fillha van soulëtta e notro jouvëntù ilh ê divizâ; la lei à papì d'amicisio, la lei à papì d' coulabourasioun. Lî jouve, euiro, ilh an troppi soldi p'lâ sacoccha e a lâ diamenjo î partën ën maqquino e î van roulâ qui sa dount. Paire e maire î soun ën fastuddi për toutto la journâ perqué ilh an pòou ëd calqu' deigrasia. E ben de vê lou luns nou lèiën s' dî journal la nouvello quë quét ou quél jouve al à agù un incidënt e a s' trobbo a l'oupitâl ooub la tèto ou la chambo routto e la maqquino eiclapâ (senso countiâ lâ countravënsioun qu' î si pìlhën, spechalmënt a Turin). Ma qu' voulèou lei fâ, lî tëmp moudern pòrtën parélh! Séou segur qu' tanti jouve qu'ënqueui m'eicoutën, î m' tratërèn da surpasà. La lei fai pâ rien!
Mi veui dire ëncaro eison. Uno vê la gënt ëd la valaddo qu' travalhavo la campannho, la neuit prim d'anâ-se coûjà, î troubavo ëncaro lou temp d' chacharâ. La neuit, aprèe d'aguê ruscà dur, i s' troubàvën ënsëmp për parlâ dâ pì e dâ ménou e, belle ënt â Prìe, la neuit aprèe sino, jouve e vélh s' troubàvën chantant souvënt ëd chansoun. Moun paire, Dìou l'aie, a m' countiavo quë d' sî tëmp la plaso s' peuplavo d' gënt. Peui, aprèe la fermaddo s' la plaso, la gënt anavo ënt î tèit a fâ la vëlhâ. Euiro la televizioun sero la gënt ën meizoun e nhun à papì veullho d' fraternizâ ooub soun vëzin: la gënt s' counoui belle papì!
E euiro, s'ou m' përmëté, laissa-me roumpre un eicot a favour d' notre bèe patouà. Calcun ëd nouz aoutri a s' vergounnho un poc a parlâ-lou cant a s' trobbo foro d' sa valaddo. Mi pensou, ënvècce, qu' la lei sìe proppi nhente da se vërgounhâ, ansi, s' nou pënsën qu' notre patouà (qu' fai part d' la lëngo prouvënsalo) ai tëmp qu' Dante Alighieri à eicrit sa "Coumedio" (qu'ënt un chant, sabbou papì s' l'ê ênt â Paradiso ou ënt l'Inferno ou ënt â Purgatorio, â riporto ëdcò un vërsét ën prouvënsâl) al èro la lëngo parlâ dai troubadour dë qu'lo gënt, quë, cant la lei èro pâ d' journâl, anavo ën lâ couërt d' lî ësnhouri a spanchâ lâ nouvèlla. S' nou pënsën ëdcò quë Frederic Mistral, ooub un poème ën prouvënsâl noumà "Mireio", al à agù lou premi Nobel per la literaturo ënt â 1908, alouro, ëdmandou mi, soc nouz an da se vergounhâ a parlâ patouà. Dounco, ma caro gënt, moûtroummo notre patouà a notrî meinâ. Foummo ën manièro qu' notri filh ënsëmp â lait pupà da lou maire, i pùppën ëdcò lou patouà! L'italian laissoum' lou parlâ cant î coumënsën a anâ a l'eicolo. Foummo ën manièro qu' lou patouà â sìe uno sëgoundo lëngo e qu'â risque pâ d' se perdre!
Ma, euiro, lê ouro qu' la plante eiquì d' vou sëcâ ooub mâ chancha. Finisou dounco ën vouz aougurant uno bello journâ ën més a qu'tâ mountannha.
Vivo "la Valaddo", vivo notre bèe patouà!!!