Ent en chabot di noste parage, ai pé des mountanhe, vivìa na grosa famìia que trebulava a dounar da manjar a tuchi i fìi perqué lou chabot rëndìa gaire, e i era ren d'aouti trabai. Aloura paire e maire, coura lou pu viéi di fìi es està boun a trabaiar da soulét, an barounà la famìia, es menà chota e i garioun e i an dì:

<Nouzaouti poulen ren mantnìvous tuchi, aloura chamen al pu viéi, que es jo boun a trabaiar da soulét, d'anar a sercar fourtuna per lou mound, troubant en trabai en sità, per pouler ganhar e vive per siou count. Nous dëspiai, ma aven ren des aouta manira, i dounén la nosta benedisioun, aquel paou 'd roba qu'aven, e i chamen d'anar, s'es d'acordi.>

   Aloura lou garioun dì:

<Sì, sì, mi vaou voulëntìa, m' en piai anar en vir, siou boun a far tuchi i trabai, aloura partou e vaou.>

   Aloura se bùtoun d'acordi que parte l'endouman prima que i sorte lou souléi. La maire i douna en paréi ëd braia, na chamiza, na jaca, na maia e en paréi 'd chaousa. Tìroun fora i socou que i douvràvoun mai per ren counsumaie, la maire i dì qu' en sità poularìa averne manca. Apres pìoun en cavanh e bùtoun tout aquì din e joùntoun, meza mica ëd pan, meza touma e 'n saquét ëd figa sëcca.

   L'endouman matin lou garioun s'aousa en paou pu gri, es parìa; tuchi càloun a salutalou, nel pia lou cavanh tsout bras, lou siou vernantin en sacocha, lou bastoun, saluta tuchi e s'encamina per lou viol. Coumensa anar, anar, anar.

   Chamina chamina, lou souléi coumensava a ese bastansa aout, e lou viol pasava ent en bousquét entoun vivìoun ëd bestia a l'abandoun: lebre, sënglìa, cunì. Pasa ent al bousquét, i à 'n paou 'd mountà e 'n paou 'd calà; nel pia la calà, fai en vir, vec en bialot e dapé, en mes ai ram, troba en naizòou. Aloura nel ariba al naizòou, era tout ëscur, es veguìa gaire en mes as rama, ma nel sent en lament que aribava dal naizòou. S'aouzina, e vec na paoura vieia, touta malanà qu'era toumbà ent la paouta e i aribava ren a sorte. S'aouzina, gacha e dì:

<O mirina, sié toumbà ent el naizòou? >

E la vieiota, a sentise chamar mirina, es fai en paou courage e pensa: quest ome es braou e m'ajuta e aloura i dì:

<Sì e siou pu bona a sorte.>

<Ste trancouila, mi vous tirou fora.>

   I ëspors lou bastoun e i dì:

<Taquévous al bastoun, butévous setà, mi tirou en paou.>

   La vieiota es buta setà, nel chava i socou e s'argaoucha es braia. Era en fioulastroun; intra din, s'aouzina, la pia en bras e la tira fora. La fai setar sal bort 'd la via e serca 'd poulidila en paou. La vieiota i dì:

<Couma 't chames tu?>

<Me chamou Toni.>

<E que fas?>

<Vaou a sercar fourtuna, perqué a mia caza i à ren 'd post per tuchi, i à ren da manjar per tuchi, vaou al paìs per troubar en trabai>.

   Aloura la vieiota gacha lou cavanh e i dì:

<Qu'as aquì din?>

<Ai en paou da manjar per lou viage, i à pa tan, i à carcos....mirina avé fam?>

<Oh, ai tanta fam, i n'à jo pasà tanti, ma 'dgun m'à jutà, e da doùntres journ siou ent al naizòou.>

<Aloura mangen> e tira fora lou pan, la touma, i douna na fëtta 'd pan e touma. La vieiota manja voulëntìa, apres i douna en paou 'd figa, nie manja e dì:

<Vai a perme en paou d'aiga.> Aloura nel part, vai entoun i sort l'aiga, nen pia na chaplà d'aquëlla poulìa e i la porta, nie la beou, apres i chama se vol encara manjar, nie i dì:

<Sì manjarìou encara perqué ai tanta fam.> Toni i douna tout lon que à da manjar, nie manja tout, es fai encara pourtar en paou d'aiga e dì:

<Toni sìes sta propi braou, m'as jutà e mi veui jutate. Aloura tu vos far fourtuna, òoura mi ët mostou couma deùves far.>

<Couma deuvou far?>

<Deùves anar en sità, lou re douna en gros premi, e ben d'aoute da coumpensar, a qui chapa lou magou Sabinou. Lou magou Sabinou es n ome gros gros, tan tan fort que masa tuchi quei que troba, i fai coire, s'ie manja, doumìna tout lou paìs. I souldà i arìboun mai a ganhalou, e lou re, pa sabent ques far, douna en premi a qui lou ëmprizouna.>

E la vieiota dì:

<Ven ishì Toni que 't mostou propri ben. Tu òoura vas vers lou paìs, ìntres din, te prezéntes al re e dìes: mi siou vengù per chapar lou magou Sabinou, parèi nel lou sa e se lou chàpes te douna lou premi, apres vas. Prima ëd sorte dal paìs véies que i à en negosi ëd dòous, ìntres e chàtes, da empinir lou cavanh, tout ëd coza bona: ëd dòous ëd bëscoutin ëd chichou 'd sucre, tourta coun l'uva e coun 'd brinhe, tourta 'd ris, tourta 'd poum, ëd mel; bùtes tout ent al cavanh. Òoura ven ishì, ven ishì, buta l'ouréia dapé a la mia goula perqué 'dgun deou sente...> La veiota i mousta couma deou far. Toni ringrasia e dì:

<Mac mirina que mi peui pa anar a chatar perqué ai ëdgun sòou, ai nhente. >

<Toucha en paou ben en sacocha des braia, mentre m'en tiràves fora m'ezmìa d'aver sentù dountré sòou que balàvoun en sacocha> e nel dì:

<Couma avé sentù ëd sòou en sacocha des mia braia? Nouzàouti aven mai vist en chentézim en caza, ëd sòou i na virava ren.>

<No, no, gacha ben que tròbes.>

   Nel buta la man en sacocha e avìa tres o catre mounéia. Aloura nel es troba ste mounéia e tout estounià ëd lon que la vieiota i avìa dì en l'ouréia i respount:

<Mirina, mi mai que ringrasiàvous, escoutaréi acò que me dié.>

<No, no tu sìes sta braou e m'as juta mi te jutou. Vai mac, fai couma t'ai dì.>

   Toni part, vai al paìs, vai dal re e i dì que anaré a pére lou magou Sabinou e que i lou portaré: viou, sarà en na caisa ëd fére coun 'l charous d'or, tirà dai beu dal magou, qu'era la coubia pu bela dal paìs, coun sus lou voultin d'or, l'èrpi d'or e lou suliòou d'or. Apres d'avérie dì acò lou re i respount:

<Mi òoura i chamou a tuchi, se i arìbes a chapar lou magou avres lou premi.> E Toni i dì:

<Ma i à mac na coza, Maestà, deuvé fame far na caisa ëd fére couma vous diou.>

<Oh s'es mac acò, chamen lou fria.>

   Chàmoun lou fria e lou re i dì:

<Me fas na caisa ëd fére, facha coun tanti anel, un din a l'aoute, d'anel que peùissoun sguiar, sarase, e que sìoun ben roubust, que peùissoun ren roumpise.>

   Aloura lou fria es buta lì e trabaia dui ou tres journ, parìa la caisa. Toni la gacha e i dì:

< Òoura tenela prounta, mi aneréi a pérla na nuch>.

   Apres part, speta l'oura que lou magou Sabinou ariba coun i beu a laourar, s'aouzina a la casina, e lest couma 'n chat s'ënrampinha per lou brasabosc. Intra ënt al tech e cala ënt la stansia del mèrlou que parla.

   Vouzaouti deuvé saber que lou magou Sabinou avìa en mèrlou que parlava, lou 'tnizìa en na gabia, en na stansia chota ëd vedre. Lou mèrlou gachava e veguìa tout acò que i capitava: a set mia a l'enviroun, e apres i lou dizìa al magou. Toni s'aouzina al mèrlou e i dì:

<Mèrlou subìa ren, es mirina que me manda, gacha t'ai pourtà en cavanh pien d'onhi ben de Diou: marsapan, amaretti, sucre, chichou 'd sucre, uvëtta, tourta dòousa, tout per tu.>

   Al mèrlou i piaìa tan lou sucre e i dì:

<O braou Toni, as fa ben, òoura en chavou la veuia.>

   Es buta aquì, sbalafra tout lon que i era ent al cavanh, e apres i dì:

<La caisa 't la sìes facha far?>

<Sì>

<Aloura mi vaou da 'n miou amis que vola aqui dapé a die que la strémoun en founs al porti òoura que i à ëdgun en casina.>

   Parèi manda l'aoute mèrlou a dì a lou fria que porte la caisa e la strëme en founs al porti. Apres lou mèrlou i dì a Toni:

<Tu òoura pàrtes e vas a butate al soump 'd la réia que lou magou ista fazént, propi al soump, al counfin del champ e i dìes al magou, sabén que nel manja i ome, que tu sìes dësprà perqué as ren en sòou, tròbes nhente da manjar, sìes vengù per far fin des toua mizeria e t'òfres per fate manjar dal magou, ma i dìes:

<Végues magou mi siou tout pel e os, perqué ai tanta fam, duvarìes 'tnime en paou a l'engràis; me ven ëd bel mùscoul, parèi coura veus manjame as en paou ëd roba da butar souta i dent.> E fai parèi.

   Toni vai ilai, lou magou lou vec, es parìa a manjalou ma nel i parla e lou magou que quel journ s'era dezvià ëd bounimour i fai:

<Ma sì, ët piou a l'engràis, ma mentre mànges a mia spëza trabàies per mi, i à da finir ëd laourar, i à da cuie e squiapar lou bosc, d'antezàoulou, da ranjar tout ishò e acò, far i trabai ëd campanha.>

   E aquì i pasa en paou ëd temp, pasa n àoute paou 'd temp, pasa n àoute paou ëd temp; na bela sera lou mèrlou sort da 'nt la gabia, vai da Toni e i dì:

<Ai vist que ariba la carouvana di marchant, lou magou anaré a la fira, tu deùves die que vos ese manjà lou journ prima 'd la fira.> S'aouzina a l'ouréia ëd Toni e... tcc, tcc, tcc, tcc, i douna i siou counséi ent l'ouréia.>

   Toni vai dal magou e i fai:

<Magou me végues jo bel roubust?>

   Lou magou lou gacha, lou toucha e i dì:

<Vas justa ben.>

<Aloura mi veui ese manjà lou journ prima 'd la fira deznò i ariba la fira en ven veuia d'anala véire, magara scapou, sas couma es, deùves majame prima.>

<As razoun te manjou prima.>

<Aloura magou, deùves saber encara na coza: coura siou naisù mia maire era ren en caza, era ent l'ort e i es ren aribà a intrar en caza per fame naise, parèi s' es coujà a l'oumbra del figuìa e mi siou naisù a l'oumbra del figuìa. Aquei naisù parèi an la pel dura e per ese manjà deùvoun meure a l'ëscur: deùves butame en na caisa dount i pase pu ëd luche, aloura mi meùirou a l'ëscur, me ténes touta la nuch a l'ëscur, la mia charn ven frola, ëd matin me fas coire e me mànges.>

   E lou magou fai:

<Questa m'ariba nova.>

<Prova a chamar al mèrlou, lou sa 'co nel.>

   E lou mèrlou, qu'era d'acordi coun lou magou, ariba e i dì:

<Dime en paou, es ver que parèì, parèi, parèi...>

<Sì es ver, es ver, ai vist n ann fa, ilai darìa ques mountanhe, que n aoute magou avìa pià un d'aquei naisù ëtsout al figuìa e l'avìa fa meure ent aquëlla manira per poulérlou manjar.

<Ma dìes propi?>

<Sì sì, es parèi.>

<Es bùtoun d'acordi que l'endouman sera lou magou avrìa butà Toni 'nt la caisa per falou coire l'endouman qu'era la vigilia 'd la fira. Aribà ëd sera, lou magou pia Toni e i fai:

<Aloura sìes prount?>

<Sì sì, siou prount.>

   Aloura lou magou serca carcoza da butar din Toni, ëtsout al porti troba la caisa e dì:

<Òoura intra ent la caisa, speta deuvou moustate couma es dovra: mi introu din, tu pìes la masa ëd fére, coumìnses a bate si anel que se sàroun, se sàroun, coura mi vegou nhanca pu en fil ëd luche piàntes aquì e en làishes din per touta la nuch.>

<Vai ben.>

   Toni intra ent la caisa, lou magou coun la masa couménsa a bate. Bat d'ishì, bat d'ilai, bat chapui, bat len, bat a drëcha bat a snista, bat tsoubre, bat ëtsout, apres coumensava a ese en paou stanc perqué la masa era grosa.

A en bel moument dì:

<Toni végues encara ëd luche?>

<E sì magou, i à encara en paou ëd luche da mira di pé.>

   E aloura lou magou vai, bat, bat, bat e apres sent na vòous da 'nt la caisa:

<Magou, magou férmte! Se bàtes parèi stùpes la luche da la part di pé ma deùrbes da la part 'd i ui, végues ren que i anel se slàrgoun da la part ëd i ui?>

<Ah, e aloura speta que butou a post aquei da la part 'd i ui e apres batou dai pé.>

   Buta a post da la part 'd i ui, bat dai pé, apres coumensa a bate ëd fianc:

<Véies encara ëd luche?>

<Magou i à encà na luche grosa couma en punh da mira di boutèi.>

   Apres countìnoun a bate per d'oura, a la fin lou magou dësperà tira fora Toni da la caisa e i dì:

<Ma couma es que toucha far?>

<Gacha magou, òoura mi te mostou; ma se vos capì ben couma toucha bate, gacha fai na coza, intra tu ent la caisa e mi te faou véire, coura tu as capì vénes fora, mi en butou din e tu en sàres.> Lou magou pien ëd veuia d'emparar, intra ent la caisa e Toni, tac en coulp ëd lai, tac en coulp ëd sai, tac en coulp ëd lai:

<Végues encara ëd luche?>

<Na chota luche da i ui.>

   Tac:

<Végues encara ëd luche?>

<No es tout ëscur, vegou pu nhente.>

<A végues pu nhente? Sìes a l'ëscur?>

<Sì, sì, siou propi a l'ëscur.>

<Ben aloura ista.>

   Lou magou coumensa a sbatse per sercar ëd sorte ma Toni avìa batù tan ben i anel que s'éroun sarà entourn e poulìa pu boujar né testa, né bras, né man, né chamba, es està prizounìa ent la caisa ëd fére. Aloura Toni cala, ent la court, tira fora i beu, taca lou charous d'or, i buta sus lou voultin d'or ëdnan, lou soulióou d'or darìa, la caisa ëd fére coun lou magou din que bramava couma na bestia, l'èrpi d'or ëd soubre a la caisa, apres pia la gabia del mèrlou es la buta dapé a nel e pian pian, coun i beu, ëd sera ariba ent la sità.

   Ariba dal re e i dì:

<Maestà, mi ai mantengoù la mia parola, ishì i à lou magou prizounìa ent la caisa ëd fére, poulé masalou, fane lon que voulé, i à i siou beu, lou cartoun d'or, lou voultin d'or, l'èrpi d'or, lou souliòou d'or; mi òoura spetou la ricoumpensa.>

<Lou re lou ëmbrasa, lou baiza da tuchi i cantoun, i fai pourtar ëd gros cavanh pien ëd mounéia d'or e apres i dì:

<Gacha as salvà l'empéri, chameme tout l'or e lon que vos mi 't lou daou, e nel i respount:

<Maestà mi ai nhente da chamar, m'avé jo dounà trop.>

   Aloura la fia dal re que scoutava da darìa ëd na tenda i dì:

<Se nel ishì veul nhente ëd mai ëd lon que à agù coun lon que à fa, veul dir qu'es en fìi en gamba, s'aouzina e dì:

<Paire, Maestà, peui chamar na coza mi?>

<Ma chama mac ques vos.>

<Veui marià Toni;> e lou re i dà la countenta.

   E aloura coumbìnoun es nosa; màndoun a chamar paire e maire ëd Toni e nel i dí:

<Veui que i vene 'co mirina, mandé ëd gouardia en vir, serquela, aven temp en mes per coumbinar es nosa.>

   Es gouardia del re vìroun dapertout, ëd mirina nhanca l'oumbra.

   Lou matin des nosa, tuchi pòrtoun i regal, a na bela mira, es veg aribar na doma d'or, i cala na bela madama embijouià, vestìa ëd séia. S'aouzìna a Toni e i dì:

<En counoùishes pu?>

<Mi sai ren qui sié vous.>

<Mi siou mirina, quëlla que tu as jutà a sorte dal naizòou e siou na masca, d'aquëlles brava, aloura t'ai pourtà lou miou regal, la mia doma d'or>

   Laisa la doma d'or coun i douze caval bianc, baiza la spouza, balza Toni e sparis.

   Toni, lou re e i parent ëd Toni e la spouza fan nosa, spatus, e mi e tu qu'èren darìe 'd l'uis sien restà coun na chapa ëd prus.