Ai 26 d'Utùbrë, ën ciuvènd e cun a négia, hai tacà amunt ën la valada dë r'Argntina pr' ëndàa a truvàa düi di ciü végli dë Vërdégia, për farmé dìi de cùuse sciüa rùuba dë sti àni chë li së mëtin ën Vërdégia. ër viàgë é avü long e nuiùusë fìe përché la èra ina giurnàa dë marì tèmp, anche së sut' a négia in pìa 'ndëvinàa di curùu meravigliüüsi sciüi arbu, 'n lë bosc, i curùu dë r'utùnë. Ma d'arivà 'n Vërdégia e sun avü pagà dàa carùu dë r'acugliènsa dë quìli chë m'aspeitàvu e dae tante cùuse chë li m'han cüntà. A aspeitarmé sciüa ciasa 'r l'y avìa Iolanda (scicùm e në savìa dund la stès) chë m'avìa purtà 'r paràigua pr'apararmé e la m'èra vëgnüa a fàa da sëghërtària 'n aidendëmé a purtàa e valìize (scì, pröpi e valìize, përché e m'avìa purtà di trösi dë rùuba dë sti àni për mustrarlì ai séi d'Iolanda, a véiru së li i cunuscìn).
Ënt' ün mumént e sun arivà dund e dëvìa: e atròvë 'r frà d'Iolanda, Renatu, e i séi, Già di Ciöti e Marì, due bèle fëgüre di nöstri végli brigaschi chë li m'han fait argurdàa i àni che èra fantét ën l'üpëga quand e pasàva tanti dopumegëdì d'utùnë 'n cà di végli a sëntìi cüntàa tante cùuse dë sti àni o quand, anant chë partìi pr'ëndàa àa scora 'n li Figun, ma mai më mandàva a salütarlì ün a pr'ün për rëspèt. Già e Marì, ch'a sëtëmàna pasàa li han fëstà i séi scisciantesìnquë àni di matrimòni, li han ün utantenöövë e r'autra utantesèt' àni, ma li sëmégliu düi giuvénti. Li së métu sciübìt, cumë së li m'avésu dëlong cunusciü, a cüntarmé a sa storia e quéla da sa famiglia. Li dìizu chë li në san-nu së li më purëran dìi chic rèn chë më pöscë sërvìi (ma vèn dìi chë li së zbàgliu) e li stan da sëntìi loc e y vöglië ciamàa. E cumënsàm a fàa pasàa i trösi dë rùuba ch'e m'hai purtà après e Già e Marì li sun cunténti dë veirurlì, li i cunusciu tüti e sciübìt e li s'argordu d'averlì 'ncòo visti purtàa. ën fasènd ër paragùn tra loc li s'argordu e i trösi dë rùuba ch'hai purtà mi d'ën l' üpëga, in pò véiru, cun asulüta sëgürésa, ch'ër custümë di Brigaschi l'èra parézc ëntë tüt' i paìisi. Tüt' i trösi dë rùuba chë li së mëtìn sti àni 'n Vërdégia li sun parìschi cùmë quìli di autri paìisi da Tèra Brigasca, tant për la qualità de stofe chë li duvràvu për farlì, cumë për la dëstinasiùn chë li avìn, cumë për la fasiùn e fìe për lë nomë chë li han. Quand ër nomë l'é dëfrènt da quée d'in'autrë paìise, l'é 'r pröpi ch'in atrova 'ncòo 'nt' ün'autrë.

 

A Già e a Marì e i ciàmë sciübìt chi l'é avü rë riée ch'ha purtà a rùuba dë stamégna 'n Vërdégia e 'r li vèn ën lë mént ina sa tanta, Catarina, e in sa Barba, Già dë Turì. A rùuba de fèste la èra dëfrènta da quéla di uvraìi, tant për li òmu cumë për le fémëne, dëmà për chichë tròs ménu früst e ciü bèe për la stòfa e për lë curùu. E fémëne le purtavu ina camìiz dë téra dë càvënë cur còlë reùnd; ëncòlë le y së mëtìn a pitòca dë stamégna. Già e Marì li m'han dìit chë li a tësìn n Reaud e ch li a paràvu ai Carméli. A pitòca le a strëgnìn sciür dërè cun in tërsùn blö ma dënant ligàmi la në n'avìa-nu.

 

Sciüa pitoca le y së mëtìn in fudìi (d'in curùu ch'y discés cun r'età), dëché arügà e ligà sciür dënant cun ina gasa. Për lë ciü sciüa camìiz le purtavu in gipùn. Quée ch'i végli s'argordu ciü mai l'é strént, cun in sulin aut, barà sciür dënant cun di crucìti, cun de pëcìne duge tant sciür dënant cumë sciür dërè, cun e mànëghe 'n géc a zbùf, d'ina stofa ciü o ménu pësènta sëgund a stagiun (in ër pò véiru 'n le futugrafìe n. 4 e 5). Dë dërè, 'r gipùn l'avìa atacà in salàmë cén dë stofa, ër burdò o guarnisiùn, për tènu bèn e faude. ën l'üpëga li 'r ciamàvu rë stròp, in nòmë ch'a Già 'r li sëméglia d'averlù sëntü numinàa fìe 'n Vërdégia. Marì la dìiz chë "le èru büle quéle ch'avìn sò cusìna eh, cumpagni! Ma 'r gipùn ciü antìighë chë Già e Marì s'argordu l'é in gipùn dë cutùn ztampà, cun e mànëghe longhe e lisce, burdà cun da firusèla vérda o blö e cun due bande rusce dae parte, chë li i dizìn i rüsci. E due parte dë stë gipùn le èru ligae dënant cun di ligami dë tërsun dër curùu dë quée chë le èru burdàe ...e comë le y tëgnìn a lolì, quand l'èra fèsta, ër dì da Madona o a San Rochë, le sëmëgliavu spùuse. stë gipùn di rüsci in ër pò véiru 'nt tüt' e futugrafìe di custümi brigaschi e 'ntë tüt'e opere d'autùu. Për Vërdégia in ër pò véiru bèn ën la futugrafìa n.2 e ënt'ün quàdrë da Madona dër Carmë ch'é 'n la géez (futugrafìa n.3). E riére ch'han purtà 'r gipùn di rüsci 'n Vërdégia le sun avüe due sòo, Pina e Lina, ch'é srém avüi dër Trentesìnquë. Sut'ër gipùn di rüsci e fémëne le y së mëtìn ina camìiz dë téra cur còlë guarnì dë pësìti, ch'in pò véiru turna 'n le listése futugrafìe. E fàude le pìn èsu dë divérsi curùu, dëmà d'in curùu, ma ciü suégnë a réghe, faite cun da stofa ciü o ménu pësènta. üna la èra a mita, mégia dë lana, chë li a duvràvu fìe 'n li autri paìisi brigaschi. E faude, chë le èru dëché grande, le pìn èsu baràe sciür dënant cun a guìna, faita cun in tërsùn ch'in pìa strégnu e faude fin ch'in vurìa, ën arisèndëré bèn sciür cüü... alura le e së strëgnìn tüt loc le vurìn ina gran part ch'ër fusë sciür cüü, pürché alura le crüvìn tüta a vërgögna... E Marì la s'arcumanda :" guàita, tëgninén da cönt, vé, dë quéla ròuba, ma mài! E faude le èru për lë ciü burdae 'n fund cun in tërsùn néirë e la pìa avée due o tréi baste për bëléssa.

 

Drint, ën fund, e faude le avìn cüzìa ina striscia dë stofa auta apuprès 10 cëntìmi, ër sutgét. Fìe sciüe faude, cumë sciüa pitoca, in së mëtìa in fudìi (ch'in ër véir ën le futugrafìe n.2 e 4). Sciür gipùn, nu quée di rüsci, e fémëne le së mëtìn in mëndìglië quàdrë dë cutun stampà, ciütost grand (da utanta cëntìmi a 'n mètre), ch'ër së ciamava a puncia. Marì la më dìiz chë cun sta parola in vurìa dìi fìe a manéra dë metursé 'r mëndìglië: in ër dugiàva sciür mégë e in ër së mëtìa sciüe spale, scruzendusé dënant e 'n arvirènd i pëzìn ën li ligàmi dër fudìi. E punce le pìn èsu dë divérsi curùu e fantasìe ... ma mai r'avìa lasciàa a ma sòo ... la èra bèla ... sciür blö, l'avìa tante röse bèle, grosse cuscì ... mi a caragnàva cula puncia, ma 'ntant e në r'hai ciü avüa-nu. Pr'apararsé dar fréid o dar sùu, e fémëne së mëtìn sciüa tèsta in mëndìglië, ër mëndiglië da tèsta, dë cutun o dë lana, sëgund a sazùn, ma 'r li n'avìa fìe dë quìli dë stofa speciale chë li a ciamàvu tübé e fìe dë quìli dë séa. Pöi 'r l'y avìa in mëndìglië a posta da metursé 'n la géez, specialmént ae prucësiùn, chë li i dizìn a mënsulìna, dë téra gianca spésa e arëcamàa, cun in pìsë 'n fund e ligàa sut'ar mëntun.

 

Sciüi cavìgli, chë le y së fagìn a cìciura, le y së mëtìn in vëlü, larghë apuprès sinquë cëntìmi, ch'ër fagìa 'r vìrë da tèsta e ch'in r'apuntàva sut'a cìciura, sènsa lasciàa pëndanàa e due bande, cun in pëlòo chë l'avìa a tèsta cum'ina pèrla. ër vëlü, cum ëntë tëti paìisi brigaschi, l'ha arësistü ciü mai ch'i àutri trösi da rùuba dë sti àni (in ër pò véiru 'n le futugrafìe n.2, 4 e 5). E cause, dë lana o dë cutun, le èru për lë ciü a réghe gianche e rusce o gianche e. blö, travagliàe cun e agüglie. A rùuba di òmu, 'n Vërdégia, la é cumë quéla chë l'aüsàva 'ntë tüt' i àutri paìisi brigaschi. Li së mëtìn ina camìiz dë téra gianca dë cà (ch'in pò véiru 'n la futugrafìa n.1), bëtunàa dëmà fin a na sèrta mira (bësögnava ciantarlasé d'ën la tèsta). Sciüa camìiz li y së mëtìn in curpét dë pànë, bëtunà dënant e cun de pëcìne tasche për meturlì drint a mustra, 'n lascènd bèn ën vista a caìna. ëncòlë ar curpét li y së mëtìn ina maglia dë lana gianca o maròn, paràa, chë li y dizìn a sutanèla e chë la fagìa da piturìna (in a véir ën la futugrafìa n.1). Ër pastùu da futugrafìa l'ha 'ncòlë àa sutanèla ina spècie dë piturìna sènsa mànëghe (fors in curpét) cur còlë e cun di bëtùn bunbüi, sens'autrë dë lëtùn. E braghe, chë le èru longhe dëmà fin sut'ër ginùglië, le èru parésche cumë quéle ch'in duvràva 'ntë tüt' i paìisi brigaschi. Li i fagìn cun a stamégna; li avìn sciür dënant a spurtigliòra ciavàa, baràa cun düi bëtun dë lëtun chë li avìn 'ncòlë in'àncura. ën fund, sciüe parte, le avìn due pëcine sciàpe. Le së ligavu 'n fund cun in bëtunét dë r'àncura e cun in ligàmë dë tërsùn blö chë l'èra 'r listés chë le èru burdàe. A gasa, ciü la èra bèn faita e ciü la fagìa parésciu bülu i òmu ...l'andava da chi a pìa avée ciü bèla. E cause le èru dë lana gianca dë féa, travagliae cun e agüglie e parae pëntrà chë le fùsu ciü arësistènte. Dëfrentamént da quéle de fémëne, e cause di omu le èru sènsa sima, pudama për nu lasciarlarì früstàa. Ën li péi, cum' e fémëne, li avìn di scarpùn dë tumàira, dëché pësénti, chë li y dizìn i grüli, cun e sore céne dë broche pëntrà chë li fèsu ciü préesa sciüi camin.

 

Sciüa tèsta li së mëtìn in capèe cumë quée chë l'ha 'r pastùu da futugrafìa n.1 o ina bréta dë lana mégia néira e mégia ruscia, mésa cumë quéla dë r'òmu ciü giùvu ch'in pò véiru 'n la futugrafìa ch' é sciüa cupërtina dë stë nümëru, o chë la pëndanàva sciü na part. Rë riée chë purtava 'ncòo dëlonghë e braghe dë stamégna 'n Vërdégia, sciübìt anant a guèra, l'é avü Già dë Turì. E arëngrasìë pröpi dadabon Già e Marì për tüt'e cùuse përsiùuse chë li m'han cüntà e për l' acugliènsa chë li m'han fait, cumë s'e fus avü ün dë cà. E y turnë a fàa i augüri për lë sé scisciantesinquéezimë anivërsari dë nòsse. Chë li pösciu vìvu 'ncòo bèn bèn e cun ër listésë spìritë chë li han adès.